Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 456
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
ज्योतिषश्च गुणो रूप॑ं रूपं च बहुधा स्मृतम् शब्द, स्पर्श और रूप--ये तेजके तीन गुण कहे गये हैं। इनमें रूप ही तेजका मुख्य गुण है। रूपके भी कई भेद माने गये हैं
jyotiṣaś ca guṇo rūpaṃ rūpaṃ ca bahudhā smṛtam | śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca—tejasas trayo guṇāḥ smṛtāḥ | teṣu rūpam eva tejasas pradhāna-guṇaḥ | rūpasyāpi bahavo bhedāḥ manyante |
Vāyu-deva giảng rằng đối với yếu tố lửa (tejas), những phẩm tính được thừa nhận là âm thanh, xúc chạm và hình sắc. Trong đó, hình sắc được xem là dấu hiệu chủ yếu của lửa, và ngay cả hình sắc cũng được hiểu là có nhiều loại sai biệt. Lời dạy đặt việc tri giác như một cuộc khảo sát có kỷ luật: nhờ biết các phẩm tính định danh của sự vật, người ta học cách phân biệt thực tại với mê lầm, và hành động bằng sự sáng tỏ thay vì bốc đồng.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
That the element fire (tejas) is known through specific perceptible qualities—sound, touch, and especially form—and that careful discrimination of such qualities supports clear understanding and right action.
Vāyu-deva is instructing (in a philosophical register) about the properties of the elements, emphasizing that form is the chief distinguishing mark of fire and that form itself has many subtypes.