Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 38
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
तत्रैकगुणमाकाशं द्विगुणो वायुरुच्यते । त्रिगुणं ज्योतिरित्याहुरापश्चापि चतुर्गुणा:
tatraikaguṇam ākāśaṃ dviguṇo vāyur ucyate | triguṇaṃ jyotir ity āhur āpaś cāpi caturguṇāḥ ||
Thần Vāyu nói: “Trong năm đại chủng, hư không được nói là chỉ có một tính. Gió được mô tả có hai. Lửa được tuyên là có ba tính, và nước cũng được nói là có bốn.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a hierarchy of the elements by the number of perceptible qualities (guṇas) they manifest: space has one, wind two, fire three, and water four—indicating increasing complexity as creation becomes more tangible.
Vāyu-deva is instructing the listener in a doctrinal explanation of the constituents of the world (the mahābhūtas), using the traditional scheme of counting their qualities to clarify how subtle reality differentiates into grosser forms.