Shloka 10
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
नित्यं द्वन्द्धसमायुक्तं सत्त्वमाहुर्मनीषिण: । निर्दचन्दो निष्कलो नित्य: क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मक:,मनीषी पुरुष सत्त्वको द्वन्धयुक्त कहते हैं और क्षेत्रज्ञ निर्दन्द्ध, निष्कल, नित्य और निर्मुणस्वरूप है
nityaṁ dvandva-samāyuktaṁ sattvam āhur manīṣiṇaḥ | nirdvandvo niṣkalo nityaḥ kṣetrajño nirguṇātmakaḥ ||
Vāyu-deva nói: “Bậc trí bảo rằng sattva của hữu thân luôn vướng vào các cặp đối đãi—vui và khổ, được và mất, khen và chê. Nhưng Kẻ Biết của cánh đồng (kṣetrajña), chứng nhân bên trong, vượt ngoài mọi nhị nguyên: không phần mảnh, thường trụ, và có bản tính vượt ngoài các guṇa. Vì thế, sự vững vàng trong đạo đức có được khi nhận ra trò biến đổi của các đối đãi trong tâm, mà an trú nơi Tự Ngã bất động, không bị nhiễm.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes between the mind/embodied disposition that is continually caught in dualities (dvandvas) and the kṣetrajña—the inner witness—which is untouched by them, partless, eternal, and beyond the guṇas. Ethical steadiness comes from identifying with the witness rather than the fluctuating opposites.
Vāyu-deva is instructing the listener in a philosophical-ethical reflection: ordinary experience is marked by constant oscillation between opposites, but the true Self (kṣetrajña) remains unaffected. The teaching guides the hearer toward detachment and discernment.