Shloka 223
Brahma-vidyā: Satya–Tapas and the Enumeration of Tattvas
Arjuna–Vāsudeva framed dialogue
छित्त्वा चामरतां प्राप्प जहाति मृत्युजन्मनी । यह देह एक वृक्षके समान है। अज्ञान इसका मूल अंकुर (जड़) है
chittvā cāmaratāṁ prāpya jahāti mṛtyu-janmanī | yaḥ dehaḥ eka-vṛkṣaka-samānaḥ | ajñānaṁ tasya mūla-aṅkuraḥ (jaḍaḥ), buddhiḥ skandhaḥ (tanūḥ), ahaṅkāraḥ śākhā, indriyāṇi suṣirāṇi, pañca mahābhūtāni tasya viśeṣa-avayavāḥ, teṣāṁ bhūtānāṁ viśeṣa-bhedāḥ tasya ṭhaṇḍikāḥ | atra sadā saṅkalpa-rūpāṇi pattāni jāyante, karma-rūpāṇi puṣpāṇi vikasanti | śubhāśubha-karmabhiḥ prāptāni sukha-duḥkhādīni tasya sadā lagna-phālāni | evaṁ brahma-rūpa-bījāt prādurbhūtaḥ pravāha-rūpeṇa sadā vidyamānaḥ deha-rūpa-vṛkṣaḥ sarva-prāṇināṁ jīvana-ādhāraḥ | yaḥ etasya tattvaṁ samyag jñātvā jñāna-rūpayā uttama-khaḍgena enaṁ chittvā amaratvaṁ prāpya janma-mṛtyu-bandhanāt mucyate ||
Thần Vāyu nói: “Chặt đổ nó rồi, người ấy đạt đến bất tử và lìa bỏ vòng luân hồi sinh tử. Thân này như một cây duy nhất: vô minh là mầm-rễ, trí tuệ (buddhi) là thân cây, ngã chấp (ahaṃkāra) là cành; các căn là những hốc rỗng; năm đại (pañca mahābhūta) là những chi thể riêng biệt, và các phân biệt vi tế của các đại ấy là những cành non. Trên đó, lá dưới hình thức các ý định (saṅkalpa) luôn mọc, và hoa dưới hình thức các hành động (karma) luôn nở. Quả luôn bám chặt là những vui khổ nhận từ nghiệp thiện và nghiệp ác. Vì vậy, từ hạt giống là Phạm (Brahman) mà hiện khởi, và tồn tại như một dòng chảy không dứt, ‘cây thân’ này nâng đỡ sự sống của mọi loài. Ai thật sự hiểu bản tính của nó và dùng thanh gươm tối thượng của trí tuệ chặt đổ nó, người ấy đạt bất tử và được giải thoát khỏi xiềng xích sinh tử.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Embodied existence is sustained by ignorance, intention, and action, yielding pleasure and pain through karma. Liberation comes by discerning this structure and ‘cutting’ attachment to it with knowledge, thereby transcending birth and death.
Vāyudeva delivers a philosophical instruction using an extended metaphor: the body is a tree whose components are ignorance, intellect, ego, senses, and elements; its leaves, flowers, and fruits are intentions, actions, and their karmic results. He concludes that knowledge severs this tree and grants freedom from saṁsāra.