Shloka 16
नारद-देवमत-संवादः
Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna
ऊर्ध्व॑ समानो व्यानश्न व्यस्यते कर्म तेन तत् तृतीयं तु समानेन पुनरेव व्यवस्यते
ūrdhvaḥ samāno vyānaś ca vyasyate karma tena tat | tṛtīyaṃ tu samānena punar eva vyavasyate ||
Nārada nói: “Nguyên lý hướng thượng, cùng với các vận hành sinh khí gọi là samāna và vyāna, trở thành nền tảng khiến hành động lan rộng và phân tán. Vì thế, phải chế ngự ‘saṅkalpa’—ý chí bốc đồng thúc đẩy sự phóng tán ấy. Và Brahman được gợi chỉ bởi ‘trạng thái thứ ba’ vượt ngoài thức và mộng, lại được xác chứng qua samāna—qua sự quân bình và dung nạp nội tâm, chứ không phải qua hoạt động hướng ngoại.”
नारद उवाच
Educational Q&A
Action proliferates when the mind’s saṅkalpa rides on the outward-diffusing vital forces; therefore, restraining saṅkalpa is urged. True ascertainment of Brahman is linked with inner equilibrium (samāna) and the recognition of the ‘third state’ beyond waking and dream, pointing the seeker away from outward activity toward inward steadiness.
Nārada is instructing his listener in a yogic-vedāntic mode: he explains how prāṇic functions relate to the expansion of karma and then redirects the focus to the higher discernment of Brahman, using the framework of states of consciousness (waking, dream, and the third) to guide contemplation.