Shloka 11
Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)
अपान उवाच मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति सर्वे प्राणा: प्राणभूतां शरीरे । मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति श्रेष्ठो हाहं पश्यत मां प्रलीनम्
apāna uvāca mayi pralīne pralayaṁ vrajanti sarve prāṇāḥ prāṇabhūtāṁ śarīre | mayi pracīrṇe ca punaś caranti śreṣṭho hāhaṁ paśyata māṁ pralīnam ||
Apāna nói: “Khi ta lắng xuống, mọi công năng sinh mệnh trong thân của muôn loài hữu tình đều nghiêng về tiêu tan. Khi ta vận hành trở lại, tất cả lại vận hành. Vì thế ta là bậc đứng đầu. Hãy nhìn—nay ta đang rút vào chính mình; khi ta rút lui, những kẻ còn lại cũng sẽ rơi vào trạng thái đình chỉ.”
अपान उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the interdependence of the life-functions (prāṇas) and highlights Apāna’s crucial role: when Apāna withdraws, the other vital operations subside; when it moves, they resume. Ethically, it points to disciplined awareness of the body’s forces as a basis for self-mastery.
Apāna is speaking in a competitive or comparative discourse among the prāṇas, claiming superiority by demonstrating that its withdrawal leads the others toward cessation, and its activity enables their functioning.