Shloka 15
धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति व्यवहार-रक्षा-नियमनोपदेशः | Dhṛtarāṣṭra’s Instruction on Administration, Punishment, and Daily Governance
Devanagari script
अर्हस्त्वमपि दातुं वै नादातुं भरतर्षभ । “आप अपने बड़े भाई ऐश्वर्यशशाली महाराज युधिष्छिरके बर्तावसे शिक्षा ग्रहण करें। भरतश्रेष्ठ] आप भी दूसरोंको देनेके ही योग्य हैं; दूसरोंसे लेनेके योग्य नहीं! ।।
Translation
“Hỡi bậc ưu tú của dòng Bharata, ngươi cũng xứng đáng để ban phát, chứ không xứng đáng để nhận lấy.” Khi nói như vậy với Bībhatsu (Arjuna), Pháp Vương Yudhiṣṭhira cũng tỏ lòng kính trọng và tán thưởng chàng.
Word by Word
अर्हःworthy/fit
अर्हः:
Karta
TypeAdjective
Rootअर्ह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
दातुम्to give
दातुम्:
TypeVerb
Rootदा (दाने)
FormTumun (infinitive), Parasmaipada (usage-neutral here)
वैindeed/surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
आदातुम्to take/receive
आदातुम्:
TypeVerb
Rootआ + दा (ग्रहणे)
FormTumun (infinitive), Parasmaipada (usage-neutral here)
भरतर्षभO bull among the Bharatas (best of Bharatas)
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes