Shloka 96
Taḍāga-Phala and Vṛkṣāropaṇa
Merit of Ponds and Tree-Planting
[सिवासे शूद्रोंकी परम गति, शौचाचार, सदाचार तथा वर्णधर्मका कथन एवं संन्यासियोंके धर्मोका वर्णन और उससे उनको परम गतिकी प्राप्ति] युधिछिर उवाच शूद्राणामिह शुश्रूषा नित्यमेवानुवर्णिता । कै: कारणै: कतिविधा शुश्रूषा समुदाह्वता ।।
yudhiṣṭhira uvāca |
śūdrāṇām iha śuśrūṣā nityam evānvarṇitā |
kaiḥ kāraṇaiḥ katividhā śuśrūṣā samudāhṛtā ||
ke ca śuśrūṣayā lokā vihitā bharatarṣabha |
śūdrāṇāṃ bharataśreṣṭha brūhi me dharmalakṣaṇam ||
bhīṣma uvāca |
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam |
śūdrāṇām anukampārthaṃ yad uktaṃ brahmavādinā ||
Yudhiṣṭhira hỏi: “Thưa Tổ phụ, trong đời này, sự phụng sự (śuśrūṣā) luôn được nói là bổn phận tối thượng của người Śūdra—phụng sự các bậc nhị sinh. Vì những lý do nào mà sự phụng sự ấy được dạy, và được nói là có bao nhiêu hình thức? Và nhờ sự phụng sự ấy, người Śūdra được định cho những cõi (đích đến) nào? Hỡi bậc trụ cột của dòng Bharata, hỡi bậc tối thắng của Bharata, xin giảng cho con những dấu hiệu xác định của dharma này.” Bhīṣma đáp: “Về việc này cũng vậy, người ta dẫn một chuyện xưa—những lời của một bậc Brahmavādin (người thuyết giảng về Brahman) đã nói ra vì lòng thương đối với người Śūdra.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames śuśrūṣā—disciplined, respectful service—as a central dharma for Śūdras, and asks for its rationale, its classifications, and the spiritual/post-mortem outcomes (lokas) said to follow from it. Bhīṣma signals that the answer will be grounded in an authoritative ancient narrative spoken compassionately for Śūdras.
Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma about why service to the twice-born is repeatedly taught for Śūdras and what it yields. Bhīṣma begins his reply by invoking an old itihāsa (illustrative tradition) attributed to a brahmavādin teacher, setting up a longer didactic discourse that follows.