Shloka 1
Śrāddha-kāla, Pātratā (Eligibility), and Phala (Consequences) — श्राद्धकाल-पात्रता-फलनिर्णयः
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २० श्लोक हैं) द्ाविशोद्ध्याय: युधिष्ठटिरके विविध धर्मयुक्त प्रश्नोंका उत्तर तथा श्राद्ध और दानके उत्तम पात्रोंका लक्षण [मार्कण्डेयजीके द्वारा विविध प्रश्न और नारदजीके द्वारा उनका उत्तर] (युधिष्टिर उवाच पुत्र: कं महाराज पुरुषस्तरितो भवेत् | यावन्न लब्धवान् पुत्रमफल: पुरुषो नूप ।। युधिष्ठिरने पूछा--नरेश्वर! महाराज! पुत्रोंद्वारा पुरुषका कैसे उद्धार होता है? जबतक पुत्रकी प्राप्तिन हो तबतक पुरुषका जीवन निष्फल क्यों माना जाता है? ।। भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । नारदेन पुरा गीत मार्कण्डेयाय पृच्छते ।। भीष्मजीने कहा--राजन्! इस विषयमें इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है। पूर्वकालमें मार्कण्डेयके पूछनेपर देवर्षि नारदने जो उपदेश दिया था
yudhiṣṭhira uvāca |
putraḥ kaṃ mahārāja puruṣas tarito bhavet |
yāvan na labdhavān putram aphalaḥ puruṣo nṛpa ||
Yudhiṣṭhira nói: “Tâu Đại vương, bằng cách nào một người đàn ông đạt được sự giải thoát nhờ các con trai? Và vì sao đời người bị xem là vô ích chừng nào người ấy còn chưa có được một con trai?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-question central to the Anuśāsana Parva: the traditional view that progeny—especially a son—supports the continuity of family duties, notably rites for ancestors (pitṛ-kārya), and is therefore linked with a notion of ‘deliverance’ and ‘fruitfulness’ of human life.
At the opening of the chapter, Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma why a son is said to ‘save’ a man and why life is called fruitless without a son, setting up a longer discourse on śrāddha, dāna, and qualifications of recipients.