Adhyaya 175
Chapter Arc: भीष्म-युधिष्ठिर संवाद की दीर्घ धारा के बाद कथा स्वयं अपने ग्रन्थ-स्वरूप की ओर मुड़ती है—‘व्यास-निर्मित श्रीमहाभारत’ की शतसाहस्री संहिता का स्मरण, और अनुशासनपर्व के भीतर ‘भीष्मस्वर्गारोहणपर्व’ में दानधर्म का प्रतिपादन। → उपदेश के विषय (दानधर्म) से आगे बढ़कर श्रोता-समाज के सामने एक और प्रश्न उभरता है—यह विशाल ग्रन्थ किस प्रकार रचा, गाया और छन्दों में बाँधा गया? संहिता, पर्व, अध्याय, श्लोक-गणना और छन्द-रचना का संकेत कथा को ‘समापन’ की ओर खींचता है। → अनुशासनपर्व के ‘सम्पूर्णम्’ होने की उद्घोषणा—ग्रन्थ के एक महापर्व का औपचारिक समापन, और साथ ही महाभारत की रचना-परम्परा (अनुष्टुप तथा अन्य बड़े छन्दों, अक्षर-गणना) का संक्षिप्त, पर निर्णायक, उल्लेख। → दानधर्म तथा भीष्म-युधिष्ठिर संवाद के प्रसंगों को अनुशासनपर्व के अन्तर्गत समेटकर, पाठ-परम्परा के संकेतों सहित पर्व-समाप्ति स्थापित होती है; श्रोता को यह बोध मिलता है कि उपदेश-खंड का एक चरण पूर्ण हुआ। → भीष्मस्वर्गारोहणपर्व की स्मृति यह संकेत देती है कि उपदेश के बाद ‘प्रस्थान/उत्क्रमण’ का भाव आगे गूँजेगा—भीष्म के अन्तिम गमन और उसके प्रभाव की छाया शेष कथा पर पड़ेगी।
Shlokas
Verse 168
इस प्रकार व्यासनिर्मित श्रीमयहाभारत शतसाहसी संहितारें अनुशासनपर्वके अन्तर्गत भीष्मस्वगरिहणपर्वमें दानधर्म तथा भीष्म-युधिष्ठिरसंवादके प्रसंगरें भीष्मजीकी मुक्ति नामक एक सौ अड़्सठवाँ अध्याय पूरा हुआ
Như vậy kết thúc chương thứ một trăm sáu mươi tám, mang tên “Bhīṣma Giải Thoát”, thuộc Anuśāsana Parva của bộ Mahābhārata huy hoàng do Vyāsa trước tác—nằm trong phần nói về Bhīṣma thăng thiên—đặt trong bối cảnh dharma của bố thí và cuộc đối thoại giữa Bhīṣma và Yudhiṣṭhira. Lời kết (colophon) ghi nhận sự hoàn tất của đơn vị này, xem sự giải thoát của Bhīṣma như đỉnh điểm đạo lý của những giáo huấn về lòng hào hiệp và chính hạnh.
Verse 1970
ऑफ बछ। ही. 7-78... १78... || अनुशासनपर्व सम्पूर्णम् ।।
Đây là lời kết (colophon) và ghi chú biên tập đánh dấu việc Anuśāsana Parva đã hoàn tất trong bản in Gita Press. Nó không thuật lại một biến cố cốt truyện hay một lời dạy đạo lý của Mahābhārata; đúng hơn, nó ghi chép các chi tiết về thể thơ/cách đếm và tổng số câu kệ theo các truyền bản vùng miền khác nhau (Bắc Ấn và Nam Ấn) cùng những nhóm thể thơ khác nhau.