Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

अध्याय ९५: चित्राङ्गदस्य गन्धर्वेण सह संग्रामः तथा विचित्रवीर्यस्य राज्याभिषेकः

Chitrāṅgada’s duel with the Gandharva and Vicitravīrya’s consecration

ततः सदार: सामात्य: सपुत्र: ससुहृज्जन: । राजा संवरणस्तस्मात्‌ पलायत महाभयात्‌,तदनन्तर स्त्री, पुत्र, सुहृद्‌ और मन्त्रियोंक साथ राजा संवरण महान्‌ भयके कारण वहाँसे भाग चले

tataḥ sadāraḥ sāmātyaḥ saputraḥ sasuhr̥jjanaḥ | rājā saṃvaraṇas tasmāt palāyata mahābhayāt ||

Bấy giờ, vua Saṃvaraṇa—cùng hoàng hậu, các đại thần, hoàng tử và những bằng hữu thân tín—đã bỏ nơi ấy mà chạy trốn, bị xua đuổi bởi nỗi kinh hoàng tột bậc.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
सदारःhaving (his) wife; with wife
सदारः:
Karta
TypeAdjective
Rootसदार (स + दार)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सामात्यःwith ministers
सामात्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootसामात्य (स + अमात्य)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सपुत्रःwith (his) son
सपुत्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootसपुत्र (स + पुत्र)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ससुहृत्-जनःwith friends/kinsmen
ससुहृत्-जनः:
Karta
TypeAdjective
Rootससुहृत्-जन (स + सुहृत् + जन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
संवरणःSamvarana (proper name)
संवरणः:
Karta
TypeNoun
Rootसंवरण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्मात्from there/from that (place)
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं/नपुं, पञ्चमी, एकवचन
पलायतfled, ran away
पलायत:
TypeVerb
Rootपलाय् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
महाभयात्from great fear
महाभयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमहाभय (महा + भय)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

S
Saṃvaraṇa
H
his wife (dārāḥ)
H
his son (putra)
M
ministers/counsellors (amātyāḥ)
F
friends/well-wishers (suhr̥j-jana)

Educational Q&A

The verse highlights pragmatic royal responsibility: in extreme peril, safeguarding one’s household and dependents may require withdrawal rather than stubbornly holding ground. It frames flight not as mere cowardice but as a response to a threat so great that preservation becomes the immediate duty.

Vaiśampāyana narrates that King Saṃvaraṇa, together with his wife, son, ministers, and friends, leaves the place and escapes because a great fear has arisen, indicating a sudden crisis forcing the royal party into flight.