Shloka 3
Ruru’s Lament and the Lifespan Exchange for Pramadvarā (रुरु–प्रमद्वरा आयुर्विभागः)
शेते सा भुवि तन्वज्गी मम शोकविवर्धिनी । बान्धवानां च सर्वेषां कि नु दुःखमत: परम्,उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनकजी! वे ब्राह्मण प्रमद्वराके चारों ओर वहाँ बैठे थे, उसी समय रुरु अत्यन्त दुःखित हो गहन वनमें जाकर जोर-जोरसे रुदन करने लगा। शोकसे पीड़ित होकर उसने बहुत करुणाजनक विलाप किया और अपनी प्रियतमा प्रमद्वराका स्मरण करके शोकमग्न हो इस प्रकार बोला--“हाय! वह कृशांगी बाला मेरा तथा समस्त बान्धवोंका शोक बढ़ाती हुई भूमिपर सो रही है; इससे बढ़कर दुःख और क्या हो सकता है?
śete sā bhuvi tanvaṅgī mama śokavivardhinī | bāndhavānāṃ ca sarveṣāṃ ki nu duḥkham ataḥ param ||
Śaunaka nói: “Nàng nằm trên mặt đất—thân hình mảnh dẻ—chỉ làm tăng thêm nỗi đau của ta và của hết thảy thân tộc. Còn nỗi sầu nào lớn hơn thế nữa?”
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the human experience of grief: attachment to loved ones makes loss feel unsurpassable. It implicitly invites reflection on impermanence and the need for steadiness (dhairya) when confronted with death and suffering.
In the Ruru–Pramadvarā episode, the beloved maiden lies on the ground as if dead; the speaker voices an anguished lament, saying that her condition intensifies the sorrow of himself and all relatives, and that no pain could be greater.