Shloka 12
Yayāti’s Request for Youth: Sons’ Refusals and Pūru’s Acceptance (ययातेः यौवन-विनिमयः)
(सुयन्त्रिता वरा नित्यं विहीनाश्न धनैर्नरा: । दुर्वत्ता: पापकर्माणश्वाण्डाला धनिनो5पि वा ।। अकारणाद ये द्विषन्ति परिवादं वदन्ति च । न तत्रास्य निवासो<स्ति पाप्मभि: पापतां व्रजेत् ।। सुकृते दुष्कृते वापि यत्र सज्जति यो नर: । ध्रुवं रतिर्भवेत् तत्र तस्माद् दोषं न रोचयेत् ।।) वाग् दुरुक्त महाघोरें दुहितुर्वषपर्वण: । मम मथ्नाति हृदयमग्निकाम इवारणिम्,धनहीन मनुष्य भी यदि सदा अपने मनपर संयम रखें तो वे श्रेष्ठ हैं और धनवान् भी यदि दुराचारी तथा पापकर्मी हों, तो वे चाण्डालके समान हैं। जो अकारण किसीके साथ द्वेष करते हैं और दूसरोंकी निन्दा करते रहते हैं, उनके बीचमें सत्पुरुषका निवास नहीं होना चाहिये; क्योंकि पापियोंके संगसे मनुष्य पापात्मा हो जाता है। मनुष्य पाप अथवा पुण्य जिसमें भी आसक्त होता है, उसीमें उसकी दृढ़ प्रीति हो जाती है, इसलिये पापकर्ममें प्रीति नहीं करनी चाहिये। तात! वृषपर्वाकी पुत्री शर्मिष्ठाने जो अत्यन्त भयंकर दुर्वचन कहा है, वह मेरे हृदयको मथ रहा है। ठीक उसी तरह, जैसे अग्नि प्रकट करनेकी इच्छावाला पुरुष अरणीकाष्ठका मन्थन करता है
śukra uvāca |
(suyantritā varā nityaṁ vihīnārthā dhanair narāḥ |
durvṛttāḥ pāpakarmāṇaś caṇḍālā dhanino 'pi vā ||
akāraṇād ye dviṣanti parivādaṁ vadanti ca |
na tatrāsya nivāso 'sti pāpmabhiḥ pāpatāṁ vrajet ||
sukṛte duṣkṛte vāpi yatra sajjati yo naraḥ |
dhruvaṁ ratir bhavet tatra tasmād doṣaṁ na rocayet ||)
vāg duruktā mahāghoreṁ duhitūr vṛṣaparvaṇaḥ |
mama mathnāti hṛdayam agnikāma ivāraṇim ||
Śukra nói: “Người luôn tự chế ngự mình thì thật là bậc cao quý, dẫu không có của cải; còn kẻ giàu sang mà hạnh kiểm bại hoại, làm điều tội lỗi, thì cũng như hạng tiện dân. Nơi nào người ta vô cớ thù ghét và không ngừng nói lời gièm pha, bậc thiện nhân chớ nên cư trú; vì giao du với kẻ ác thì bị lôi kéo vào điều ác. Con người đã vướng lòng vào công đức hay tội lỗi nào, thì sự quyến luyến đối với điều ấy ắt sẽ trở nên bền chặt; bởi vậy chớ vui thích trong việc sai trái. Con ơi, những lời cay độc ghê gớm mà con gái của Vṛṣaparvan (Śarmiṣṭhā) đã thốt ra đang khuấy đảo tim ta, như kẻ muốn có lửa thì xoay cọ hai thanh araṇi.”
शुक्र उवाच
Educational Q&A
Moral worth depends on self-restraint and conduct, not wealth. One should avoid the company of those who hate without cause and indulge in slander, because association shapes character. Attachment—whether to merit or sin—strengthens over time, so one must not cultivate delight in wrongdoing.
Śukra reacts to the extremely harsh speech uttered by Vṛṣaparvan’s daughter Śarmiṣṭhā. He frames the incident as a lesson on character, the danger of slanderous company, and the way repeated attachment hardens into firm inclination, while confessing that her words agitate his heart like the churning of araṇi sticks to bring forth fire.