Shloka 12
ययातिः शर्मिष्ठायाः ऋतुप्रार्थनां धर्मसंवादं च शृणोति
Yayāti and Śarmiṣṭhā: request in ṛtu and discourse on truth and dharma
कच उवाच अनियोज्ये नियोगे मां नियुनड्क्षि शुभव्रते । प्रसीद सुभ्रु त्वं महां गुरोर्गुरुतरा शुभे,कचने कहा--उत्तम व्रतका आचरण करनेवाली सुन्दरी! तुम मुझे ऐसे कार्यमें लगा रही हो, जिसमें लगाना कदापि उचित नहीं है। शुभे! तुम मेरे ऊपर प्रसन्न होओ। तुम मेरे लिये गुरुसे भी बढ़कर गुरुतर हो। विशाल नेत्र तथा चन्द्रमाके समान मुखवाली भागमिनि! शुक्राचार्यके जिस उदरमें तुम रह चुकी हो, उसीमें मैं भी रहा हूँ। इसलिये भटद्रे! धर्मकी दृष्टिसे तुम मेरी बहिन हो। अतः सुमध्यमे! मुझसे ऐसी बात न कहो। कल्याणी। मैं तुम्हारे यहाँ बड़े सुखसे रहा हूँ। तुम्हारे प्रति मेरे मनमें तनिक भी रोष नहीं है
kaca uvāca: aniyojye niyoge māṁ niyuṅkṣi śubhavrate | prasīda subhru tvaṁ mahāṁ guror gurutarā śubhe ||
Kacha nói: “Hỡi thiếu nữ mày ngài, người giữ hạnh nguyện cao quý, nàng đang thúc ép ta vào một sự ràng buộc không nên nhận. Xin hãy đoái thương, hỡi người cát tường. Với ta, nàng còn đáng kính hơn cả bậc thầy của ta. Vì vậy, đừng ép ta đi theo con đường bất chính ấy.”
कच उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes dharmic restraint: even when urged by someone dear or respected, one should refuse actions deemed improper (aniyojya), upholding ethical boundaries and reverence-based social norms.
Kaca addresses a virtuous maiden who is pressing him toward an unsuitable ‘niyoga’ (commission/union). He respectfully declines, asking her to be gracious and acknowledging her as highly venerable, thereby framing his refusal as a matter of dharma rather than hostility.