Shloka 65
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
वैशम्पायन उवाच सुरापानाद् वज्चनां प्राप्य विद्वान् संज्ञानाशं चैव महातिघोरम् | दृष्टवा कचं चापि तथाभिरूपं पीत॑ तदा सुरया मोहितेन,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! विद्वान् शुक्राचार्य मदिरापानसे ठगे गये थे और उस अत्यन्त भयानक परिस्थितिको पहुँच गये थे, जिसमें तनिक भी चेत नहीं रह जाता। मदिरासे मोहित होनेके कारण ही वे उस समय अपने मनके अनुकूल चलनेवाले प्रिय शिष्य ब्राह्मगकुमार कचको भी पी गये थे। यह सब देख और सोचकर वे महानुभाव कविपुत्र शुक्र कुपित हो उठे। मदिरापानके प्रति उनके मनमें क्रोध और घृणाका भाव जाग उठा और उन्होंने ब्राह्मणोंका हित करनेकी इच्छासे स्वयं इस प्रकार घोषणा की--
vaiśampāyana uvāca
surāpānād vacanāṁ prāpya vidvān saṁjñānāśaṁ caiva mahāti-ghoram |
dṛṣṭvā kacaṁ cāpi tathābhirūpaṁ pītaṁ tadā surayā mohitena ||
Vaiśampāyana nói: Sa vào thói uống rượu, bậc học giả ấy rơi vào cảnh trạng ghê gớm nhất—mất sạch mọi tri giác. Bị men rượu làm mê muội, khi ấy ông thậm chí còn nuốt cả Kaca, người đệ tử yêu quý, dung mạo tuấn tú, vốn luôn thuận theo ý ông. Thấy và ngẫm điều đó, vị hiền giả, con của ṛṣi Śukra, bừng lên phẫn nộ; lòng ghê tởm và căm giận đối với sự say sưa dấy lên trong tâm, và vì muốn mưu ích cho hàng Bà-la-môn, ông liền công bố lời tuyên cáo trước công chúng.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Intoxication (surāpāna) leads to the collapse of discernment and can drive even the learned into grievous, socially destructive acts; therefore, restraint and ethical regulation—especially for those tasked with upholding dharma—are emphasized.
Vaiśampāyana recounts that Śukra, deluded by liquor, lost consciousness and ended up consuming his disciple Kaca; upon realizing the horror of what occurred, Śukra becomes angry at drinking and prepares to proclaim a rule for the welfare of brāhmaṇas.