Shloka 54
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
स त्वं स्वयमभिप्राप्तं साभिलाषमिमं सुतम् | प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे,“देखिये, आपका यह पुत्र स्वयं आपके पास आया है और प्रेमपूर्ण तिरछी चितवनसे आपकी ओर देखता हुआ आपकी गोदमें बैठनेके लिये उत्सुक है; फिर आप किसलिये इसका तिरस्कार करते हैं। चींटियाँ भी अपने अण्डोंका पालन ही करती हैं; उन्हें फोड़तीं नहीं। फिर आप धर्मज्ञ होकर भी अपने पुत्रका भरण-पोषण क्यों नहीं करते?
sa tvaṁ svayam abhiprāptaṁ sābhilāṣam imaṁ sutam | prekṣamāṇaṁ kaṭākṣeṇa kimarthaṁ avamanyase |
Duṣyanta nói: “Đứa con này của nàng tự tìm đến nàng, lòng đầy khát vọng. Nó liếc nhìn nàng bằng ánh mắt yêu thương, mong được ngồi vào lòng—cớ sao nàng lại khinh rẻ nó? Ngay cả loài kiến cũng nuôi giữ trứng của mình, chẳng nghiền nát. Nàng biết dharma, sao lại từ chối nuôi nấng và dưỡng dục chính con ruột của mình?”
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
The verse stresses dharma as compassionate responsibility: a parent must not reject a child who seeks care and recognition; even creatures like ants protect their offspring, so a dharma-knower should certainly nurture and support his own child.
Duṣyanta addresses the mother (contextually Śakuntalā) about their son who has approached with affection and longing; he questions why the child is being treated with disregard and frames acceptance and upbringing of the child as a clear duty grounded in dharma.