Shloka 17
भूमिभार-निवारणप्रसङ्गः (Bhūmibhāra-nivāraṇa-prasaṅgaḥ) — The Motif of Relieving Earth’s Burden
Devanagari script
तथेत्युकत्वा प्रदुद्राव तदा55स्तीको मुदा युतः । कृत्वा स्वकार्यमतुलं तोषयित्वा च पार्थिवम्,आस्तीकने प्रसन्नतापूर्वक “बहुत अच्छा” कहकर राजाकी प्रार्थना स्वीकार कर ली और अपने अनुपम कार्यका साधन करके राजाको संतुष्ट करनेके पश्चात् वहाँसे शीघ्रतापूर्वक प्रस्थान किया
Transliteration
tathety uktvā pradudrāva tadāstīko mudā yutaḥ | kṛtvā svakāryam atulaṃ toṣayitvā ca pārthivam |
Translation
Āstīka đáp: “Xin vâng,” rồi lập tức vội vã ra đi, lòng tràn niềm vui. Đã hoàn thành mục đích vô song của mình và làm nhà vua thỏa lòng, ông rời nơi ấy thật nhanh—chấp thuận lời thỉnh cầu và kết thúc sứ mệnh theo tinh thần chính pháp và tiết chế.
Word by Word
तथाthus, so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), active, prior action
प्रदुद्रावran forth, hastened away
प्रदुद्राव:
TypeVerb
Rootद्रु
Formलिट् (perfect), 3, singular, परस्मैपद, active
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
आस्तीकःĀstīka (proper name)
आस्तीकः:
Karta
TypeNoun
Rootआस्तीक
Formmasculine, nominative, singular
मुदाwith joy
मुदा:
Karana
TypeNoun
Rootमुद्
Formfeminine, instrumental, singular
युतःendowed (with), joined
युतः:
TypeAdjective
Rootयुत
Formmasculine, nominative, singular, क्त (past participle)
कृत्वाhaving done, having accomplished
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), active, prior action
स्वकार्यम्his own task/duty
स्वकार्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वकार्य
Formneuter, accusative, singular
अतुलम्incomparable
अतुलम्:
TypeAdjective
Rootअतुल
Formneuter, accusative, singular
तोषयित्वाhaving satisfied/pleased
तोषयित्वा:
TypeVerb
Rootतुष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund) with causative base, active, prior action, causative (णिच्): तोषय-
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पार्थिवम्the king
पार्थिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थिव
Formmasculine, accusative, singular
Speaker
शौनक उवाच
Characters & Entities
श
शौनक (Śaunaka)आ
आस्तीक (Āstīka)प
पार्थिव / राजा (the king, i.e., Janamejaya)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes