Shloka 24
परिक्षिद्वृत्तान्तप्रश्नः
Inquiry into Parīkṣit’s Conduct and the Beginnings of His Downfall
एषो<स्माकं कुलस्तम्ब आस्ते स्वकुलवर्धन: । यानि पश्यसि वै ब्रह्मन् मूलानीहास्य वीरुध:,“तपोधन! तुम्हीं अपने पूर्वजोंके कुलमें एकमात्र तन्तु बच रहे हो। ब्रह्मन्! आप जो हमें खशके गुच्छेका सहारा लेकर लटकते देख रहे हैं, यह खशका गुच्छा नहीं है, हमारे कुलका आश्रय है, जो अपने कुलको बढ़ानेवाला है। विप्रवर! इस खशकी जो कटी हुई जड़ें यहाँ आपकी दृष्टिमें आ रही हैं, ये ही हमारे वंशके वे तन्तु (संतान) हैं, जिन्हें कालरूपी चूहेने खा लिया है। ब्राह्णणण आप जो इस खशकी यह अधकटी जड़ देखते हैं, जिसके सहारे हम गड़्ढेमें लटक रहे हैं, यह वही एकमात्र संतान जरत्कारु है, जो तपस्यामें लगा है और ब्राह्मण देवता! जिसे आप चूहेके रूपमें देख रहे हैं, यह महाबली काल है
takṣaka uvāca | eṣo 'smākaṁ kula-stamba āste sva-kula-vardhanaḥ | yāni paśyasi vai brahman mūlānīhāsya vīrudhaḥ ||
Takṣaka nói: “Hỡi Bà-la-môn, người này chính là cột trụ của dòng tộc chúng ta, đang ở đây như kẻ làm cho gia tộc mình thêm hưng thịnh. Và những rễ của dây leo này mà ngài thấy tại đây—chúng biểu thị những sợi mạch còn lại của dòng giống ta.”
तक्षक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral tension central to dharma: the survival of a lineage depends on a single ‘pillar’ who can continue the family line. It highlights responsibility to ancestors and descendants, using vivid symbolism (roots/creeper) to stress how fragile continuity becomes when duty is neglected or time intervenes.
Takṣaka addresses a Brahmin sage and interprets what the sage is seeing as symbolic: a ‘pillar of the clan’ and the ‘roots of a creeper’ represent the remaining supports and remnants of a lineage. In the surrounding episode (Jaratkāru narrative), such imagery is used to explain the peril of an ancestral line hanging by a single remaining descendant.