Shloka 95
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
अन््येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्धव: । महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विन:,इसी पर्वमें अत्यन्त प्रभावशाली दैत्य, दानव, यक्ष, नाग, सर्प, गन्धर्व और पक्षियों तथा अन्य विविध प्रकारके प्राणियोंकी उत्पत्तिका वर्णन है। परम तपस्वी महर्षि कण्वके आश्रममें दुष्यन्तके द्वारा शकुन्तलाके गर्भसे भरतके जन्मकी कथा भी इसीमें है। उन्हीं महात्मा भरतके नामसे यह भरतवंश संसारमें प्रसिद्ध हुआ है
anyeṣāṁ caiva bhūtānāṁ vividhānāṁ samudbhavaḥ | maharṣer āśramapade kaṇvasya ca tapasvinaḥ ||
Phần này còn kể về những nguồn gốc đa dạng của các loài hữu thể khác. Tại khu ẩn viện của đại hiền Kaṇva—bậc khổ hạnh tối thượng—thiên truyện lại thuật rằng Duṣyanta, qua bào thai của Śakuntalā, đã trở thành phụ vương của Bharata. Từ Bharata rạng rỡ ấy, dòng dõi được thiên hạ biết đến với danh xưng Bhārata, nối kết chuyện khởi nguyên vũ trụ với lý tưởng vương đạo đặt nền trên sự thanh tịnh của khổ hạnh và sự kế thừa chính thống.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage ties the fame of a royal lineage to righteous origins: legitimate succession and the sanctifying presence of tapas (ascetic power) in the āśrama setting. It suggests that enduring political identity (the Bhārata line) is grounded in moral order—proper lineage, restraint, and reverence for sages.
The text signals two strands of narration within this section: (1) accounts of the origins of many classes of beings, and (2) the episode at sage Kaṇva’s hermitage where Duṣyanta fathers Bharata through Śakuntalā, after which the dynasty becomes widely known as the Bhārata lineage.