Shloka 1
Bhīṣma’s Counsel on Reconciliation and Partition (भीष्मोपदेशः—संधि-राज्यविभागविचारः)
> स्मृतियोंमें इष्ट और पूर्तका परिचय इस प्रकार दिया गया है-- अन्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानां चानुपालनम् | आतिथ्य॑ वैश्वदेवं च इष्टमित्यभिधीयते ।।
vaiśampāyana uvāca |
smṛtiṣu iṣṭa-pūrta-paricayaḥ evaṃ nirdiśyate—
agnihotraṃ tapaḥ satyaṃ vedānāṃ cānupālanam |
ātithyaṃ vaiśvadevaṃ ca iṣṭam ity abhidhīyate ||
vāpī-kūpa-taḍāgādi devatāyatanāni ca |
anna-pradānam ārāmāḥ pūrtam ity abhidhīyate ||
atra ca śruti-vacanaṃ prasiddham—
ekasya bahvyo jāyā bhavanti, na ekasyai bahavaḥ sahapatayaḥ ||
tataḥ te pāṇḍavāḥ sarve pāñcālyaś ca mahāyaśāḥ |
pratyutthāya mahātmānaṃ kṛṣṇaṃ sarve ’bhyavādayan ||
Vaiśampāyana nói: Trong truyền thống Smṛti, sự phân biệt giữa iṣṭa và pūrta được giảng như sau. Lễ dâng lửa hằng ngày (agnihotra), khổ hạnh, lời nói chân thật, sự tuân giữ không gián đoạn các mệnh lệnh của Veda, việc tiếp đãi khách, cùng nghi lễ bali và vaiśvadeva—được gọi là “iṣṭa”, những công đức thuộc bổn phận tế tự và kỷ luật. Còn việc đào giếng bậc, giếng, ao hồ và những công trình tương tự, dựng đền thờ chư thiên, bố thí thực phẩm, và trồng vườn—được gọi là “pūrta”, những công đức lợi ích công cộng và kiến tạo phúc thiện. Về điều này, người ta dẫn một lời Śruti nổi tiếng: “Một người đàn ông có thể có nhiều vợ; nhưng một người đàn bà không có nhiều người chồng.” Rồi trong khung truyện, toàn thể các Pāṇḍava cùng vị vua Pāñcāla lẫy lừng là Drupada đều đứng dậy, cúi mình đảnh lễ bậc đại hồn Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa—báo hiệu sự chuyển sang những bàn luận quanh cuộc hôn phối khác thường của Draupadī và những lập luận dharma được viện dẫn để biện minh cho việc ấy.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage classifies meritorious action into two dharmic categories: iṣṭa (ritual and disciplined religious duties such as agnihotra, truthfulness, Vedic observance, hospitality, vaiśvadeva) and pūrta (socially beneficial pious works such as water-reservoirs, temples, food-giving, and gardens). It also signals how scriptural authority (Śruti/Smṛti) is invoked when resolving exceptional marital situations.
In the frame narration, after the discussion of dharmic principles and a cited Śruti maxim about marriage norms, the Pāṇḍavas and Drupada rise and pay homage to Vyāsa. This sets the stage for the ensuing deliberations and explanations concerning Draupadī’s marriage and its justification within dharma.