Shloka 48
पाण्डवानां पाञ्चालगमनम्
The Pāṇḍavas’ Journey toward Pāñcāla and News of the Svayaṃvara
तताप सर्वान् दीप्तौजा ब्राह्मणत्वमवाप्तवान् | अपिबच्च तत: सोममिन्द्रेण सह कौशिक:,इस प्रकार बलाबलका विचार करके उन्होंने तपस्याको ही सर्वोत्तम बल निश्चत किया और अपने समृद्धिशाली राज्य तथा देदीप्यमान राज्यलक्ष्मीको छोड़कर, भोगोंको पीछे करके तपस्यामें ही मन लगाया। इस तपस्यासे सिद्धिको प्राप्त हो उद्दीप्त तेजवाले विश्वामित्रजीने अपने प्रभावसे सम्पूर्ण लोकोंको स्तब्ध एवं संतप्त कर दिया और (अन्ततोगत्वा) ब्राह्मणत्व प्राप्त कर लिया; फिर वे इन्द्रके साथ सोमपान करने लगे
tatāpa sarvān dīptaujā brāhmaṇatvam avāptavān | apibac ca tataḥ somam indreṇa saha kauśikaḥ ||
Kauśika (Viśvāmitra) rực rỡ uy lực đã tu khổ hạnh đến mức khiến mọi cõi đều bị khuất phục và nóng rát. Nhờ tapas ấy, ông đạt địa vị brāhmaṇa; rồi sau đó uống Soma cùng Indra.
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the transformative potency of tapas (austerity): sustained spiritual discipline can elevate a person beyond prior social identity, culminating in recognized brāhmaṇatva and acceptance among the gods (symbolized by Soma-drinking with Indra).
The Gandharva describes Viśvāmitra (Kauśika) as performing such intense austerities that all worlds are affected; through this he attains brāhmaṇa status, and afterward he partakes of Soma together with Indra, marking his achieved stature and reconciliation/recognition.