Shloka 8
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम् । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले,युद्धमें शत्रुदलको पृथ्वीपर गिरा देनेवाले नरेशको भूमिपर गिरा देख मन्त्रीने यह अनुमान लगाया कि ये भूख-प्याससे पीड़ित एवं थके-माँदे हैं
kṣutpipāsāpariśrāntaṃ tarkayāmāsa vai nṛpam | patitaṃ pātanaṃ saṅkhye śātravāṇāṃ mahītale ||
Thấy nhà vua nằm ngã trên mặt đất—người từng trong chiến trận quật ngã hàng ngũ quân thù—Gandharva liền suy đoán rằng bậc quân vương nay đã kiệt sức, mỏi mòn vì đói khát. Câu kệ nhấn mạnh: dẫu hùng mạnh đến đâu cũng có thể bị nhu cầu thân xác làm cho suy sụp; và sự quan sát cẩn trọng dẫn đến một nhận định nhân hậu, mang tính đạo lý, chứ không phải sự khinh miệt đối với kẻ địch đã ngã xuống.
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
Power and martial prowess do not exempt anyone from basic human limits; ethical judgment should be guided by attentive understanding of circumstances (here, hunger, thirst, and fatigue) rather than by triumphalism over someone who has fallen.
The Gandharva observes a king lying fallen on the ground—formerly a formidable subduer of enemies in battle—and concludes that the king’s collapse is due to hunger, thirst, and exhaustion.