Shloka 15
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
Devanagari script
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् | दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषि:,विशुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षि वसिष्ठ दिव्यज्ञानसे पहले ही जान गये कि सूर्यकन्या तपतीने राजाका चित्त चुरा लिया है
Transliteration
sa viditvaiva nṛpatiṁ tapatyā hṛtamānasam | divyena vidhinā jñātvā bhāvitātmā mahānṛṣiḥ |
Translation
Bậc đại hiền triết, nội tâm thanh tịnh và đã được rèn luyện, nhờ phương pháp và tuệ giác thần linh mà biết từ trước: Tapatī, ái nữ của Thần Mặt Trời, đã chiếm lấy tâm trí nhà vua.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विदित्वाhaving known
विदित्वा:
TypeVerb
Rootविद् (जानने)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
नृपतिम्the king
नृपतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Accusative, Singular
तपत्याby Tapatī
तपत्या:
Karana
TypeNoun
Rootतपती
FormFeminine, Instrumental, Singular
हृतमानसम्whose mind was stolen/enchanted
हृतमानसम्:
TypeAdjective
Rootहृत-मानस
FormMasculine, Accusative, Singular
दिव्येनby divine
दिव्येन:
Karana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
विधिनाmethod/means
विधिना:
Karana
TypeNoun
Rootविधि
FormMasculine, Instrumental, Singular
ज्ञात्वाhaving ascertained/known
ज्ञात्वा:
TypeVerb
Rootज्ञा (जानने)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
भावितात्माself-disciplined/one whose self is purified
भावितात्मा:
TypeAdjective
Rootभावित-आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महान्great
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
गन्धर्व उवाच
Characters & Entities
ग
गन्धर्व (Gandharva, speaker)न
नृपति (the king)त
तपती (Tapatī)स
सूर्य (the Sun, implied as Tapatī’s father)म
महर्षि/वसिष्ठ (Vasiṣṭha, as indicated by the contextual gloss)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes