Shloka 103
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें भीष्म-सत्यवती-संवादविषयक एक सौ तीनवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraṁ śrīmahābhārate ādiparvake antargata-sambhavaparvaṇi bhīṣma-satyavatī-saṁvāda-viṣayaka ekaśata-trayodaśo 'dhyāyaḥ pūrṇaḥ
Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Ādi Parva, phần Sambhava, chương thứ một trăm lẻ ba—nói về cuộc đối thoại giữa Bhīṣma và Satyavatī—đã kết thúc. Công thức kết chương này đánh dấu sự khép lại của đoạn truyện, nêu bật sức nặng đạo lý của lời thệ nguyện, trách nhiệm vương tộc, và việc định hình dòng Kuru qua những quyết định có nguyên tắc nhưng phải trả giá đắt.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The chapter’s closure points back to the ethical tension explored in the Bhīṣma–Satyavatī dialogue: personal sacrifice and steadfast vows are portrayed as instruments for protecting dynastic continuity and social order, even when they demand severe renunciation.
This is a colophon-style concluding line: Vaiśampāyana signals that the episode and chapter focused on the Bhīṣma–Satyavatī conversation within the Sambhava Parva (origins section) has ended.