Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 18›Shloka 118
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 118

Daily Duties of Brāhmaṇas: Snāna, Sandhyā, Sūrya-hṛdaya, Japa, Tarpaṇa, and the Pañca-mahāyajñas

Devanagari script

अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमाः / भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

Transliteration

akṛtvā tu dvijaḥ pañca mahāyajñān dvijottamāḥ / bhṛñjīta cet sa mūḍhātmā tiryagyoniṃ sagacchati

Translation

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh! Nếu một người nhị sinh chưa làm năm đại tế (pañca-mahāyajña) mà vẫn thọ thực, kẻ tâm trí mê muội ấy sẽ rơi vào thai loài súc sinh (sinh hạ liệt).

Word by Word
अकृत्वाwithout having done
अकृत्वा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअ + कृत्वा (कृदन्त; √कृ)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), नञ्-पूर्वक; 'having not done'
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
द्विजःa twice-born (Brāhmaṇa etc.)
द्विजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-शब्दः; अत्र द्वितीया-बहुवचनस्य विशेषणम् (mahāyajñān)
महायज्ञान्the great sacrifices
महायज्ञान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहायज्ञ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् यज्ञः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (vocative-sense)
भृञ्जीतshould eat
भृञ्जीत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु; वैदिक/छान्दस रूप)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; छान्दस/विकल्परूप (भुञ्जीत/भृञ्जीत)
चेत्if
चेत्:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मूढात्माone whose mind is deluded
मूढात्मा:
Karta-visheshana (कर्तृविशेषण)
TypeNoun
Rootमूढ (कृदन्त; √मुह्) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (मूढः आत्मा यस्य सः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृविशेषण
तिर्यग्योनिम्an animal womb/birth
तिर्यग्योनिम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootतिर्यक् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तिर्यग्-योनि = पशु-योनि), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गति), एकवचन
सhe
स:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पूर्वोक्तस्य पुनरुक्तिः)
गच्छतिgoes/attains
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार (present indicative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
Speaker

Narrator (Purāṇic instruction to the sages/dvijottamas; didactic dharma-teaching context)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: raudra

Characters & Entities
D
Dvija
P
Pañca Mahāyajña

FAQs

Indirectly: it emphasizes karmic accountability and purity of conduct as prerequisites for inner clarity; neglect of obligatory yajñas strengthens delusion (mūḍhatā), which veils discernment of the Self.

No formal meditation is described; the verse highlights preparatory discipline—daily yajña-based duties (especially before eating)—as a dharmic foundation that supports later yogic purification taught elsewhere in the Kurma Purana.

It does not explicitly mention Śiva–Viṣṇu unity; it presents shared Purāṇic dharma: yajña and duty as universal means of sustaining cosmic order, a framework within which the Kurma Purana later integrates Śaiva–Vaiṣṇava synthesis.

←Previous Verse
Next Verse→