Shloka 5
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
संप्रक्षाले तदा वृ-त्ते प्रत्याहारे ह्युपस्थिते / प्रत्याहारे तदा तस्मिन्भूततन्मात्रसंक्षये
Transliteration
saṃprakṣāle tadā vṛ-tte pratyāhāre hyupasthite / pratyāhāre tadā tasminbhūtatanmātrasaṃkṣaye
Translation
Khi ‘saṃprakṣāla’ (sự gột rửa trọn vẹn) diễn ra và pratyāhāra hiện đến, thì ngay trong pratyāhāra ấy, các tanmātra của các bhūta cũng bị tiêu giảm.
Word by Word
संप्रक्षालेin the thorough cleansing
संप्रक्षाले:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootसम् + प्र + √क्षल् (धातु) → संप्रक्षाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — ‘संप्रक्षाल’ (thorough washing/cleansing)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
वृत्तेwhen it has occurred
वृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeAdjective
Root√वृत् (धातु) → वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — ‘वृत्ते’ (when occurred)
प्रत्याहारेin the withdrawal (reabsorption)
प्रत्याहारे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootप्रति + आ + √हृ (धातु) → प्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
उपस्थितेwhen present; when it has come
उपस्थिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeAdjective
Rootउप + √स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
प्रत्याहारेin the withdrawal
प्रत्याहारे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
भूततन्मात्रसंक्षयेat the dissolution of the elements and their subtle essences
भूततन्मात्रसंक्षये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootभूत + तन्मात्र + संक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — बहुपद-तत्पुरुष (bhūtānāṃ tanmātrāṇāṃ saṃkṣayaḥ)