Shloka 109
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अधिष्ठानं प्रपद्येत तस्यान्ते बुद्धिपूर्वकम् / साधर्म्यवैधर्म्यकृतः संयोगो विदितस्तयोः / अनादिमांश्च संयोगो महापुरुषजः स्मृतः
Transliteration
adhiṣṭhānaṃ prapadyeta tasyānte buddhipūrvakam / sādharmyavaidharmyakṛtaḥ saṃyogo viditastayoḥ / anādimāṃśca saṃyogo mahāpuruṣajaḥ smṛtaḥ
Translation
Đến cuối cùng, với trí tuệ tỉnh giác, nó nương tựa nơi nền tảng (adhiṣṭhāna). Sự kết hợp của hai bên do tương đồng và dị biệt tạo nên đã được biết rõ. Sự kết hợp ấy vô thủy và được nhớ là phát sinh từ Mahāpuruṣa.
Word by Word
adhiṣṭhānamthe substratum / support
adhiṣṭhānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootadhiṣṭhāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
prapadyetashould resort to / should attain
prapadyeta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-pad (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग ‘pra-’
tasyaof that / its
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
anteat the end
ante:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
buddhi-pūrvakamwith prior understanding / deliberately
buddhi-pūrvakam:
Prakāra (प्रकार/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
sādharmya-vaidharmya-kṛtaḥcaused by similarity and dissimilarity
sādharmya-vaidharmya-kṛtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsādharmya (प्रातिपदिक) + vaidharmya (प्रातिपदिक) + kṛta (कृदन्त, √kṛ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त ‘kṛta’ (made/caused); तत्पुरुषसमासः (instrumental/causal sense: ‘(sādharmya-vaidharmya)kṛtaḥ’)
saṃyogaḥconjunction / union
saṃyogaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
viditaḥknown
viditaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvidita (कृदन्त, √vid)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)
tayoḥof the two / between the two
tayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्विवचनस्य षष्ठी/सप्तमी (genitive/locative dual)
anādi-mānbeginningless
anādi-mān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanādi (प्रातिपदिक) + mān (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः ‘anādiḥ mān’ = beginningless (possessing no beginning)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
saṃyogaḥthe conjunction
saṃyogaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
mahā-puruṣa-jaḥborn of the Great Person (Mahāpuruṣa)
mahā-puruṣa-jaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + puruṣa (प्रातिपदिक) + ja (कृदन्त/प्रातिपदिक, √jan)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘mahāpuruṣāt jātaḥ’ = born from the Mahāpuruṣa
smṛtaḥis declared / is remembered as
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त, √smṛ)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is said/remembered’