Shloka 21
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
शून्यके नगरे तत्र स्त्रीमात्रमवशेषितम् / आभिलो नाम दैत्येन्द्रो रथवर्यो महारथः / सहस्रयुग्यसिंहाढ्यमारुरोह रणोद्धतः
Transliteration
śūnyake nagare tatra strīmātramavaśeṣitam / ābhilo nāma daityendro rathavaryo mahārathaḥ / sahasrayugyasiṃhāḍhyamāruroha raṇoddhataḥ
Translation
Trong thành phố trống vắng ấy, chỉ còn lại nữ nhân. Vị chúa Daitya tên Ābhilo, bậc đại chiến xa, chủ của cỗ xe thượng hạng, hăng máu trận mạc, liền bước lên chiến xa được ngàn sư tử kéo đi (ngàn do-tuần).
Word by Word
शून्यकेin the empty
शून्यके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootशून्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘empty’ (qualifying नगरे)
नगरेin the city
नगरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
स्त्री-मात्रम्only women (alone)
स्त्री-मात्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास; ‘only women’
अवशेषितम्was left remaining
अवशेषितम्:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeVerb
Root√शिष् (धातु)
Formक्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपसर्ग: अव-; ‘left remaining’
आभिलःĀbhila
आभिलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआभिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (quotative/‘by name’)
दैत्य-इन्द्रःlord of the Daityas
दैत्य-इन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास; ‘king of the demons’
रथ-वर्यःforemost chariot-warrior
रथ-वर्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरथ (प्रातिपदिक) + वर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ; ‘excellent in chariots / foremost charioteer’
महा-रथःa great chariot-fighter
महा-रथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास; ‘great chariot-warrior’
सहस्र-युग्य-सिंह-आढ्यम्(a chariot) furnished with thousand-yoked lions
सहस्र-युग्य-सिंह-आढ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + युग्य (प्रातिपदिक) + सिंह (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष; ‘सहस्रयुग्यैः सिंहैः आढ्यम्’ (rich/filled with thousand-yoked lions)
आरुरोहmounted
आरुरोह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√रुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘mounted/ascended’
रण-उद्धतःfierce in battle
रण-उद्धतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरण (प्रातिपदिक) + उद्धत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास; ‘in battle, arrogant/fierce’