Shloka 29

Transmission of Bhāgavata Wisdom and Brahmā’s Vision of the Supreme Lord on Ananta

Devanagari script

परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक- पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् । अव्यक्तमूलं भुवनाङ्‌घ्रि पेन्द्र- महीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम् ॥ २९ ॥

Transliteration

parārdhya-keyūra-maṇi-praveka- paryasta-dordaṇḍa-sahasra-śākham avyakta-mūlaṁ bhuvanāṅghripendram ahīndra-bhogair adhivīta-valśam

Translation

Như cây đàn hương được điểm trang bằng hoa thơm và cành lá, thân thể siêu việt của Đức Chúa cũng được trang sức bằng châu báu và ngọc trai vô giá. Ngài tự tại, là Chúa tể của muôn loài trong vũ trụ, và thân Ngài được che phủ bởi những mũ rắn của Ananta.

Synonyms

• परार्ध्य: most precious, exceedingly valuable
• परार्ध्य: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परार्ध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• केयूर: armlet
• केयूर: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: केयूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासाङ्ग

• मणि: gem
• मणि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासाङ्ग

• प्रवेक: the best, choicest
• प्रवेक: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रवेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘श्रेष्ठ’ अर्थे

• पर्यस्त: spread out, extended
• पर्यस्त: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि+अस् (धातु) → पर्यस्त (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्

• दोर्-दण्ड: arm-staff (arm as a rod)
• दोर्-दण्ड: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दोर् (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दोरः दण्डः)

• सहस्र: thousand
• सहस्र: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्

• शाखम्: branch
• शाखम्: Karma (कर्म) / Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: शाखा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘शाख’ रूपम् (काव्यप्रयोग)

• अव्यक्त: unmanifest, unseen
• अव्यक्त: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• मूलम्: root
• मूलम्: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भुवन: world
• भुवन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• अङ्घ्रि: foot
• अङ्घ्रि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अङ्घ्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• पेन्द्र: chief lord
• पेन्द्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘श्रेष्ठ-इन्द्र’ अर्थे; समासाङ्ग

• भुवन-अङ्घ्रि-पेन्द्रम्: the lord whose feet are the worlds (cosmic tree)
• भुवन-अङ्घ्रि-पेन्द्रम्: Karma (कर्म) / Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + पेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (भुवनस्य अङ्घ्रयः; तेषां इन्द्रः)

• अहीन्द्र: serpent-kings
• अहीन्द्र: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अहीन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासाङ्ग

• भोगैः: with coils/hoods
• भोगैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचन

• अहीन्द्र-भोगैः: with the coils of serpent-lords
• अहीन्द्र-भोगैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अहीन्द्र (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अहीन्द्राणां भोगैः)

• अधिवीत: wrapped around, encircled
• अधिवीत: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधि+वी (धातु) → अधिवीत (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्

• वल्शम्: trunk/stem
• वल्शम्: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: वल्श (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Purport

The word avyakta-mūlam is significant here. Generally, no one can see the roots of a tree. But as far as the Lord is concerned, He is the root of Himself because there is no other separate cause of His standing but He Himself. In the Vedas it is said that the Lord is svāśrayāśraya: He is His own support, and there is no other support for Him. Therefore, avyakta means the Supreme Lord Himself and no one else.

Characters & Entities

• Parīkṣit Mahārāja
• Garbhodakaśāyī Viṣṇu
• Ananta (Śeṣa)

FAQs

What does Srimad Bhagavatam (Canto 3) say about the lotus stem from Vishnu?

This verse describes the lotus stalk as a cosmic tree whose root is unseen, whose feet rest on the worlds, and whose trunk is entwined by Ananta—showing that creation proceeds from the Lord’s transcendental body and energy.

Why is Parīkṣit Mahārāja addressed in this verse while describing creation?

Śukadeva speaks to Parīkṣit as the listener, guiding him through the vision of Garbhodakaśāyī Viṣṇu and the lotus-stem origin of Brahmā, connecting the cosmology to devotional hearing (śravaṇam).

What is the practical lesson of this Bhagavatam verse for modern life?

It trains the mind to see the universe as ordered and sustained by the Supreme Lord, encouraging humility and devotion rather than the idea that existence is accidental or ownerless.