Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 1
Kāla-vibhāga: The Divisions of Time from Atom to Brahmā, and the Lord Beyond Time
मैत्रेय उवाच चरम: सद्विशेषाणामनेकोऽसंयुत: सदा । परमाणु: स विज्ञेयो नृणामैक्यभ्रमो यत: ॥ १ ॥
maitreya uvāca caramaḥ sad-viśeṣāṇām aneko ’saṁyutaḥ sadā paramāṇuḥ sa vijñeyo nṛṇām aikya-bhramo yataḥ
Maitreya nói: Hạt tối hậu của biểu hiện vật chất là “paramāṇu” (nguyên tử); nó không thể phân chia, không kết hợp thành thân thể, và luôn tồn tại như một bản thể vi tế, ngay cả sau khi mọi hình tướng tan rã. Thân vật chất chỉ là sự kết hợp của các nguyên tử ấy, nhưng người đời thường lầm tưởng đó là một khối thống nhất.
The atomic description of the Śrīmad-Bhāgavatam is almost the same as the modern science of atomism, and this is further described in the Paramāṇu-vāda of Kaṇāda. In modern science also, the atom is accepted as the ultimate indivisible particle of which the universe is composed. Śrīmad-Bhāgavatam is the full text of all descriptions of knowledge, including the theory of atomism. The atom is the minute subtle form of eternal time.
FAQs
In Canto 3, Chapter 11, the Bhagavatam identifies the paramāṇu as the ultimate, indivisible material unit—always single and uncombined—forming the basis for analyzing material time and composition.
Maitreya explains the foundations of material creation and time, showing how matter is built from subtle units and how mistaken ideas of “one substance” or “one mass” arise from aggregation and illusion.
It trains discernment: what appears as a solid, permanent unity is actually a temporary combination—helping one detach from material identification and seek lasting reality in devotion to the Supreme.