Adhyaya 3

Verse 1

श्रीशुक उवाच नाभिरपत्यकामोऽप्रजया मेरुदेव्या भगवन्तं यज्ञपुरुषमवहितात्मायजत ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva nói: Vì mong có con, Mahārāja Nābhi, cùng với hoàng hậu Merudevī khi ấy còn hiếm muộn, đã nhất tâm thờ phụng Bhagavān Viṣṇu, Đấng Yajña-puruṣa.

Verse 2

तस्य ह वाव श्रद्धया विशुद्धभावेन यजत: प्रवर्ग्येषु प्रचरत्सु द्रव्यदेशकालमन्त्रर्त्विग्दक्षिणाविधानयोगोपपत्त्या दुरधिगमोऽपि भगवान् भागवतवात्सल्यतया सुप्रतीक आत्मानमपराजितं निजजनाभिप्रेतार्थविधित्सया गृहीतहृदयो हृदयङ्गमं मनोनयनानन्दनावयवाभिराममाविश्चकार ॥ २ ॥

Khi ngài cử hành tế lễ với śraddhā và tâm thanh tịnh—đúng theo pravargya, đủ các yếu tố như lễ vật, nơi chốn, thời điểm, thánh chú, các ṛtvik, lễ tặng dakṣiṇā và giới luật—dẫu Thượng Đế khó đạt chỉ bằng nghi thức ấy, nhưng vì lòng thương bhakta, Ngài đã cảm động trước bhakti của Mahārāja Nābhi và để thành tựu ước nguyện của người sùng kính, đã hiển lộ thân tướng bất khả chiến bại, quyến rũ, bốn tay, làm hoan hỷ tâm và mắt của các tín đồ.

Verse 3

अथ ह तमाविष्कृतभुजयुगलद्वयं हिरण्मयं पुरुषविशेषं कपिशकौशेयाम्बरधरमुरसि विलसच्छ्रीवत्सललामं दरवरवनरुहवनमालाच्छूर्यमृतमणिगदादिभिरुपलक्षितं स्फुटकिरणप्रवरमुकुटकुण्डलकटककटिसूत्रहारकेयूरनूपुराद्यङ्गभूषणविभूषितमृत्विक् सदस्यगृहपतयोऽधना इवोत्तमधनमुपलभ्य सबहुमानमर्हणेनावनतशीर्षाण उपतस्थु: ॥ ३ ॥

Rồi Bhagavān Viṣṇu hiện ra trước vua Nābhi với bốn tay, rực sáng như vàng, là Đấng Tối Thượng. Ngài mặc y lụa vàng; trên ngực lấp lánh dấu Śrīvatsa. Ngài mang śaṅkha, cakra, gadā và padma, đeo vòng hoa rừng cùng bảo châu Kaustubha. Mũ miện, hoa tai, vòng tay, đai lưng, chuỗi ngọc, vòng bắp tay, lục lạc cổ chân và các trang sức nạm châu báu khiến thân Ngài chói ngời. Thấy Ngài, vua Nābhi cùng các ṛtvik và hội chúng vui mừng như kẻ nghèo bỗng được đại phú; họ cúi đầu cung kính và dâng lễ vật thờ phụng.

Verse 4

ऋत्विज ऊचु: अर्हसि मुहुरर्हत्तमार्हणमस्माकमनुपथानां नमो नम इत्येतावत्सदुपशिक्षितं कोऽर्हति पुमान् प्रकृतिगुणव्यतिकरमतिरनीश ईश्वरस्य परस्य प्रकृतिपुरुषयोरर्वाक्तनाभिर्नामरूपाकृतिभी रूपनिरूपणम् ॥ ४ ॥ सकलजननिकायवृजिननिरसनशिवतमप्रवरगुणगणैकदेशकथनाद‍ृते ॥ ५ ॥

Các ṛtvik thưa rằng: “Ôi Đấng đáng tôn thờ nhất! Chúng con chỉ là kẻ hầu theo bước Ngài; xin vì lòng từ vô điều kiện mà nhiều lần nhận lấy chút phụng sự của chúng con. Veda và các ācārya chỉ dạy chúng con bấy nhiêu: ‘namo namaḥ’—đảnh lễ mãi mãi. Chúng sinh bất lực, bị cuốn trong sự pha trộn các guṇa của prakṛti, làm sao có thể định tả Thượng Đế Tối Cao—vượt ngoài prakṛti và puruṣa—bằng danh, tướng và hình thái? Vì vậy, chúng con chỉ có thể xưng tụng một phần nhỏ các phẩm tính cát tường, diệt tội của Ngài; đó là việc lành tối thượng, gột sạch tội lỗi của muôn loài.”

Verse 5

ऋत्विज ऊचु: अर्हसि मुहुरर्हत्तमार्हणमस्माकमनुपथानां नमो नम इत्येतावत्सदुपशिक्षितं कोऽर्हति पुमान् प्रकृतिगुणव्यतिकरमतिरनीश ईश्वरस्य परस्य प्रकृतिपुरुषयोरर्वाक्तनाभिर्नामरूपाकृतिभी रूपनिरूपणम् ॥ ४ ॥ सकलजननिकायवृजिननिरसनशिवतमप्रवरगुणगणैकदेशकथनाद‍ृते ॥ ५ ॥

Các vị tư tế (ṛtvij) thưa rằng: Ôi Đấng Tối Thượng đáng tôn thờ nhất! Chúng con chỉ là những tôi tớ vĩnh hằng của Ngài. Dẫu Ngài tự viên mãn, xin vì lòng từ bi vô cớ mà nhận lấy chút phụng sự nhỏ nhoi của chúng con. Chúng con không thật biết hình tướng siêu việt của Ngài; theo lời dạy của Veda và các ācārya chân truyền, chúng con chỉ có thể cúi lạy hết lần này đến lần khác, xưng “namo namaḥ”. Chúng sinh bị lôi cuốn bởi các guṇa của tự nhiên vật chất không bao giờ hoàn thiện, còn Ngài vượt ngoài mọi quan niệm vật chất. Danh, sắc và đức tính của Ngài đều siêu linh, vượt khỏi tri thức thực nghiệm; ai có thể hình dung Ngài? Vì vậy chúng con chỉ dâng lời đảnh lễ và cầu nguyện. Việc ca tụng những phẩm tính cát tường của Ngài sẽ xóa sạch tội lỗi của muôn người; đó là hành vi tối cát tường cho chúng con, nhờ đó chúng con phần nào hiểu được địa vị kỳ diệu của Ngài.

Verse 6

परिजनानुरागविरचितशबलसंशब्दसलिलसितकिसलयतुलसिकादूर्वाङ्कुरैरपि सम्भृतया सपर्यया किल परम परितुष्यसि ॥ ६ ॥

Lạy Đấng Tối Thượng, Ngài thật hoan hỷ khi các bhakta của Ngài, vì tình yêu, cầu nguyện bằng giọng run run và dâng lên nước, chồi non mềm, lá tulasī và những mầm cỏ dūrvā mới mọc.

Verse 7

अथानयापि न भवत इज्ययोरुभारभरया समुचितमर्थमिहोपलभामहे ॥ ७ ॥

Chúng con đã thờ phụng Ngài bằng nhiều vật phẩm và dâng các lễ tế, nhưng chúng con nghĩ rằng để làm Ngài hài lòng thì không cần quá nhiều sắp đặt như vậy.

Verse 8

आत्मन एवानुसवनमञ्जसाव्यतिरेकेण बोभूयमानाशेषपुरुषार्थस्वरूपस्य किन्तु नाथाशिष आशासानानामेतदभिसंराधनमात्रं भवितुमर्हति ॥ ८ ॥

Lạy Chúa tể, trong chính Ngài mọi mục tiêu đời sống (puruṣārtha) và mọi phú quý tăng trưởng từng sát-na, tự nhiên, liên tục và vô hạn; Ngài chính là sat-cit-ānanda. Còn chúng con lại luôn mong cầu hưởng thụ vật chất. Vì thế, những sắp đặt tế lễ này không cần cho Ngài; chúng chỉ vì chúng con—những kẻ cầu quả—để nhờ ân điển của Ngài mà được ban phước.

Verse 9

श्लोक ५.३.९ तद्यथा बालिशानां स्वयमात्मन: श्रेय: परमविदुषां परमपरमपुरुष प्रकर्षकरुणया स्वमहिमानं चापवर्गाख्यमुपकल्पयिष्यन् स्वयं नापचित एवेतरवदिहोपलक्षित: ॥ ९ ॥

Lạy Chúa tể của các chúa tể, Đấng Tối Thượng tối thượng, chúng con thật ngu muội; chúng con không biết cách thực hành dharma, artha, kāma và mokṣa, vì chúng con không biết mục đích đời sống. Ngài hiện ra trước chúng con như thể một người đến xin được thờ phụng, nhưng kỳ thực Ngài ở đây chỉ để chúng con được thấy Ngài. Với lòng từ bi dồi dào và vô cớ, Ngài đến vì lợi ích của chúng con, để ban cho chúng con vinh quang cá nhân của Ngài gọi là apavarga—giải thoát. Dù do vô minh chúng con không thờ phụng Ngài cho xứng đáng, Ngài vẫn tự thân hiện diện.

Verse 10

अथायमेव वरो ह्यर्हत्तम यर्हि बर्हिषि राजर्षेर्वरदर्षभो भवान्निजपुरुषेक्षणविषय आसीत् ॥ १० ॥

Lạy Đấng đáng tôn thờ nhất, Ngài là bậc ban ân tối thượng. Sự hiển lộ của Ngài tại đàn tế của Thánh vương Nābhi là vì phúc lành cho chúng con. Vì chúng con đã được thấy Ngài, Ngài đã ban cho chúng con ân huệ quý báu nhất.

Verse 11

असङ्गनिशितज्ञानानलविधूताशेषमलानां भवत्स्वभावानामात्मारामाणां मुनीनामनवरतपरिगुणितगुणगण परममङ्गलायनगुणगणकथनोऽसि ॥ ११ ॥

Lạy Chúa, các bậc hiền triết lớn không vướng mắc, đã thiêu sạch mọi cấu uế bằng ngọn lửa trí tuệ sắc bén, an trú tự tại (ātmārāma) trong bản tính của Ngài—họ không ngừng tán dương các phẩm tính thiêng liêng của Ngài. Chính thánh truyện về công đức Ngài là nơi nương tựa của phúc lành tối thượng.

Verse 12

अथ कथञ्चित्स्खलनक्षुत्पतनजृम्भणदुरवस्थानादिषु विवशानां न: स्मरणाय ज्वरमरणदशायामपि सकलकश्मलनिरसनानि तव गुणकृतनामधेयानि वचनगोचराणि भवन्तु ॥ १२ ॥

Lạy Chúa, khi vấp ngã, đói khát, té ngã, ngáp dài hay lâm cảnh khốn cùng—thậm chí vào giờ lâm chung với cơn sốt dữ—chúng con e rằng không thể nhớ đến danh, hình và đức tính của Ngài. Vì vậy, xin Ngài thương giúp: nguyện những thánh danh và lời ca công đức Ngài, có năng lực tiêu trừ mọi nghiệp tội, luôn hiện trên môi chúng con; xin trợ duyên để chúng con hằng tưởng niệm Ngài.

Verse 13

किञ्चायं राजर्षिरपत्यकाम: प्रजां भवाद‍ृशीमाशासान ईश्वरमाशिषां स्वर्गापवर्गयोरपि भवन्तमुपधावति प्रजायामर्थप्रत्ययो धनदमिवाधन: फलीकरणम् ॥ १३ ॥

Lại nữa, lạy Chúa, Thánh vương Nābhi này khát cầu một người con, mong có hậu duệ giống như Ngài, nên tìm đến Ngài—Đấng chủ tể mọi ân phúc. Ngài có thể ban cả thiên giới lẫn giải thoát, vậy mà ông vẫn thờ phụng Ngài chỉ để cầu con—như kẻ nghèo đến xin chút hạt thóc nơi người giàu có.

Verse 14

को वा इह तेऽपराजितोऽपराजितया माययानवसितपदव्यानावृतमतिर्विषयविषरयानावृतप्रकृतिरनुपासितमहच्चरण: ॥ १४ ॥

Lạy Chúa bất khả chiến bại, trong đời này ai lại không bị khuất phục bởi māyā bất khả chiến bại của Ngài? Nếu không thờ phụng liên hoa túc của các đại bhakta, trí tuệ sẽ bị māyā che phủ, và bản tính bị những làn sóng hưởng thụ vật chất—như độc dược—cuốn trôi. Không ai thấy được lối đi của māyā ấy, cũng chẳng ai nói rõ nó vận hành ra sao.

Verse 15

यदु ह वाव तव पुनरदभ्रकर्तरिह समाहूतस्तत्रार्थधियां मन्दानां नस्तद्यद्देवहेलनं देवदेवार्हसि साम्येन सर्वान् प्रतिवोढुमविदुषाम् ॥ १५ ॥

Lạy Chúa Tối Thượng, Ngài thực hiện vô vàn hành vi kỳ diệu. Mục đích của chúng con trong đại tế lễ này chỉ là cầu được một người con; vì thế trí tuệ chúng con kém sáng và không thạo việc định rõ mục tiêu tối hậu của đời sống. Vì động cơ vật chất, chúng con đã thỉnh Ngài đến tế lễ nhỏ bé này và quả thật đã phạm lỗi nơi đôi chân sen của Ngài. Vậy, lạy Chúa của chư thiên, xin tha thứ lỗi lầm của chúng con bằng lòng từ bi vô cớ và cái nhìn bình đẳng của Ngài.

Verse 16

श्रीशुक उवाच इति निगदेनाभिष्टूयमानो भगवाननिमिषर्षभो वर्षधराभिवादिताभिवन्दितचरण: सदयमिदमाह ॥ १६ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Khi các tư tế—những người được cả vua Nābhi, bậc đế vương của Bhārata-varṣa, tôn kính—dâng lời tán tụng bằng văn xuôi và cúi lạy nơi đôi chân sen của Thượng Đế, Đấng Chúa của chư thiên rất hài lòng với họ và từ bi cất lời như sau.

Verse 17

श्रीभगवानुवाच अहो बताहमृषयो भवद्भ‍िरवितथगीर्भिर्वरमसुलभमभियाचितो यदमुष्यात्मजो मया सद‍ृशो भूयादिति ममाहमेवाभिरूप: कैवल्यादथापि ब्रह्मवादो न मृषा भवितुमर्हति ममैव हि मुखं यद् द्विजदेवकुलम् ॥ १७ ॥

Đấng Tối Thượng đáp: Hỡi các bậc hiền triết vĩ đại, Ta thật sự hoan hỷ trước những lời cầu nguyện chân thật của các ông. Các ông đã cầu xin cho vua Nābhi một người con giống như Ta, nhưng ân huệ ấy vô cùng khó được. Ta là Ngôi Vị Tối Thượng, không có kẻ thứ hai; không ai ngang bằng Ta, nên không thể tìm được một nhân vị giống Ta. Dẫu vậy, các ông là những brāhmaṇa xứng đáng; lời rung động của các ông không nên trở thành hư dối, vì Ta xem những brāhmaṇa đầy đủ phẩm chất như chính miệng của Ta.

Verse 18

तत आग्नीध्रीयेंऽशकलयावतरिष्याम्यात्मतुल्यमनुपलभमान: ॥ १८ ॥

Vì không thể tìm được ai ngang bằng Ta, Ta sẽ tự mở rộng thành một phần viên mãn và giáng lâm trong thai của Merudevī, hoàng hậu của Mahārāja Nābhi, con trai của Āgnīdhra.

Verse 19

श्रीशुक उवाच इति निशामयन्त्या मेरुदेव्या: पतिमभिधायान्तर्दधे भगवान् ॥ १९ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Nói xong như vậy với vua Nābhi, Thượng Đế liền biến mất. Hoàng hậu Merudevī ngồi bên cạnh phu quân nên đã nghe trọn mọi lời mà Đấng Tối Thượng vừa phán dạy.

Verse 20

बर्हिषि तस्मिन्नेव विष्णुदत्त भगवान् परमर्षिभि: प्रसादितो नाभे: प्रियचिकीर्षया तदवरोधायने मेरुदेव्यां धर्मान्दर्शयितुकामो वातरशनानां श्रमणानामृषीणामूर्ध्वमन्थिनां शुक्लया तनुवावततार ॥ २० ॥

Trong lễ tế ấy, các bậc đại hiền thánh làm hài lòng Bhagavān Viṣṇudatta, nên Ngài hoan hỷ. Để thỏa nguyện của Mahārāja Nābhi và bày tỏ con đường dharma theo bốn āśrama, Ngài giáng sinh làm con của Merudevī trong bản thể linh thiêng nguyên sơ, vượt ngoài ba guṇa.