Adhyaya 15

Verse 1

श्रीशुक उवाच भरतस्यात्मज: सुमतिर्नामाभिहितो यमु ह वाव केचित्पाखण्डिन ऋषभपदवीमनुवर्तमानं चानार्या अवेदसमाम्नातां देवतां स्वमनीषया पापीयस्या कलौ कल्पयिष्यन्ति ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva nói: Con trai của Bharata tên Sumati đã theo con đường của Ṛṣabhadeva; nhưng trong thời Kali, những kẻ giả trá, vô đạo và chống Veda sẽ bịa đặt theo ý mình, xem ông là Buddhadeva và truyền bá học thuyết ấy.

Verse 2

तस्माद्‍वृद्धसेनायां देवताजिन्नाम पुत्रोऽभवत् ॥ २ ॥

Sau đó, từ lòng vợ của Sumati tên là Vṛddhasenā sinh ra một người con trai tên Devatājit.

Verse 3

अथासुर्यां तत्तनयो देवद्युम्नस्ततो धेनुमत्यां सुत: परमेष्ठी तस्य सुवर्चलायां प्रतीह उपजात: ॥ ३ ॥

Sau đó, từ lòng Āsurī, vợ của Devatājit, sinh ra Devadyumna. Devadyumna sinh Parameṣṭhī với vợ là Dhenumatī; và Parameṣṭhī sinh Pratīha với vợ là Suvarcalā.

Verse 4

य आत्मविद्यामाख्याय स्वयं संशुद्धो महापुरुषमनुसस्मार ॥ ४ ॥

Vua Pratīha tự mình truyền bá các nguyên lý của tự chứng ngộ; nhờ vậy ngài được thanh tịnh, trở thành đại tín đồ của Đấng Tối Thượng, Bhagavān Viṣṇu, và trực tiếp chứng ngộ Ngài.

Verse 5

प्रतीहात्सुवर्चलायां प्रतिहर्त्रादयस्त्रय आसन्निज्याकोविदा: सूनव: प्रतिहर्तु: स्तुत्यामजभूमानावजनिषाताम् ॥ ५ ॥

Từ lòng vợ Suvarcalā, Pratīha sinh ba con trai: Pratihartā, Prastotā và Udgātā, đều rất tinh thông nghi lễ Veda. Pratihartā sinh hai con trai Aja và Bhūmā với vợ là Stutī.

Verse 6

भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्तत: प्रस्तावो देवकुल्यायां प्रस्तावान्नियुत्सायां हृदयज आसीद्विभुर्विभो रत्यां च पृथुषेणस्तस्मान्नक्त आकूत्यां जज्ञे नक्ताद्‍द्रुतिपुत्रो गयो राजर्षिप्रवर उदारश्रवा अजायत साक्षाद्भ‍गवतो विष्णोर्जगद्रिरक्षिषया गृहीतसत्त्वस्य कलाऽऽत्मवत्त्वादिलक्षणेन महापुरुषतां प्राप्त: ॥ ६ ॥

Trong lòng Ṛṣikulyā, vợ của Bhūmā, sinh ra Udgītha. Từ vợ Udgītha là Devakulyā sinh Prastāva; Prastāva sinh Vibhu với Niyutsā; Vibhu sinh Pṛthuṣeṇa với Ratī; Pṛthuṣeṇa sinh Nakta với Ākūti; và từ Druti, vợ của Nakta, sinh ra đại vương Gaya. Gaya nổi danh, đạo hạnh và là bậc tối thượng trong hàng thánh vương. Vì là sự mở rộng trực tiếp của Bhagavān Viṣṇu—Đấng hộ trì vũ trụ—luôn an trụ trong viśuddha-sattva, nên Mahārāja Gaya cũng an trụ trong viśuddha-sattva; do đó ngài đầy đủ tri kiến siêu việt và được gọi là Mahāpuruṣa.

Verse 7

स वै स्वधर्मेण प्रजापालन पोषणप्रीणनोपलालनानुशासनलक्षणेनेज्यादिना च भगवति महापुरुषे परावरे ब्रह्मणि सर्वात्मनार्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविच्चरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्‍भक्तियोगेन चाभीक्ष्णश: परिभावितातिशुद्ध मतिरुपरतानात्म्य आत्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७ ॥

Vua Gaya theo đúng svadharma mà bảo hộ dân, lo đủ lương thực, làm cho dân an vui, vỗ về bằng lời ngọt, và dạy dỗ kỷ cương; lại còn cử hành tế lễ và bổn phận gia chủ, dâng hiến mọi sự lên Bhagavān Mahāpuruṣa, Đấng Parabrahman, Tự Ngã của muôn loài. Nhờ bhakti-yoga đạt được từ việc phụng sự chân của các bhakta bậc trí, trí tuệ ngài cực kỳ thanh tịnh; lìa ngã chấp thân xác, an trụ trong kinh nghiệm Brahman mà vẫn trị vì không kiêu mạn.

Verse 8

तस्येमां गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति ॥ ८ ॥

Hỡi vua Parīkṣit, hậu duệ nhà Pāṇḍu, các bậc học giả tinh thông Purāṇa và sử truyện ca ngợi vua Gaya bằng bài gāthā sau đây.

Verse 9

गयं नृप: क: प्रतियाति कर्मभि-र्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोप्ता । समागतश्री: सदसस्पति: सतांसत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते ॥ ९ ॥

Vua Gaya là bậc hành trì mọi nghi lễ Veda, trí tuệ sáng suốt, tinh thông kinh điển, gìn giữ nhiều pháp tắc dharma, đầy đủ phú quý, làm chủ tọa giữa hàng quân tử và là người phụng sự các bậc thánh thiện. Ai có thể sánh với ngài trong những đại lễ nghiệp ấy? Ngài như một kalā của Bhagavān, một phần hiển lộ trọn vẹn công đức.

Verse 10

यमभ्यषिञ्चन् परया मुदा सती:सत्याशिषो दक्षकन्या: सरिद्भ‍ि: । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिषोनिराशिषो गुणवत्सस्‍नुतोधा: ॥ १० ॥

Các ái nữ trinh khiết của Dakṣa như Śraddhā, Maitrī và Dayā—những lời chúc phúc luôn linh nghiệm—đã hoan hỷ tắm gội (abhiṣeka) cho Mahārāja Gaya bằng nước thánh từ các dòng sông. Thấy đức hạnh của ngài, Địa Mẫu hiện thành bò cái và như gặp bê con, tuôn “sữa” là phúc lợi dồi dào cho dân; còn bản thân Gaya thì vô dục, không cầu riêng.

Verse 11

छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान्दुदूहुराजह्रुरथो बलिं नृपा: । प्रत्यञ्चिता युधि धर्मेण विप्रायदाशिषां षष्ठमंशं परेत्य ॥ ११ ॥

Dẫu Mahārāja Gaya không có dục vọng riêng, nhờ các thể thơ-mantra Veda và việc hành trì yajña, mọi “ước nguyện” (quả báo) tự nhiên thành tựu. Các vua giao chiến với ngài buộc phải đánh theo nguyên tắc dharma và, vì hài lòng, họ dâng cống phẩm. Các brāhmaṇa trong nước cũng mãn nguyện trước lòng bố thí rộng rãi của ngài; do đó, vì lợi ích ở đời sau, họ hiến dâng một phần sáu công đức và lời chúc phúc của mình cho Gaya.

Verse 12

यस्याध्वरे भगवानध्वरात्मामघोनि माद्यत्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोग-समर्पितेज्याफलमाजहार ॥ १२ ॥

Trong các lễ tế của Mahārāja Gaya có nguồn soma-rasa dồi dào. Thiên vương Indra thường đến và uống rất nhiều soma-rasa đến say ngất. Đồng thời, Bhagavān Viṣṇu—Yajña-puruṣa—cũng quang lâm và đích thân thọ nhận quả báo của lễ tế được dâng bằng bhakti-yoga thanh tịnh và kiên cố.

Verse 13

यत्प्रीणनाद्ब‍‌र्हिषि देवतिर्यङ्-मनुष्यवीरुत्तृणमाविरिञ्चात् । प्रीयेत सद्य: स ह विश्वजीव:प्रीत: स्वयं प्रीतिमगाद्गयस्य ॥ १३ ॥

Khi Đấng Tối Thượng hài lòng bởi hành vi của một người, thì tự nhiên tất cả chúng sinh—từ Phạm Thiên Brahmā trở xuống: chư thiên, loài người, thú vật, chim muông, ong bướm, dây leo, cây cối, cỏ rác—đều lập tức hoan hỷ. Ngài là Siêu Hồn của mọi loài và vốn dĩ luôn viên mãn; tuy vậy Ngài vẫn quang lâm pháp đàn của Mahārāja Gaya và phán: “Ta hoàn toàn mãn nguyện.”

Verse 14

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

Trong lòng Gayantī, Mahārāja Gaya sinh ba con trai: Citraratha, Sugati và Avarodhana. Từ Citraratha với Ūrṇā sinh Samrāṭ; từ Samrāṭ với Utkalā sinh Marīci. Từ Marīci với Bindumatī sinh Bindu; từ Bindu với Saraghā sinh Madhu. Từ Madhu với Sumanā sinh Vīravrata; từ Vīravrata với Bhojā sinh hai con: Manthu và Pramanthu. Từ Manthu với Satyā sinh Bhauvana; từ Bhauvana với Dūṣaṇā sinh Tvaṣṭā. Từ Tvaṣṭā với Virocanā sinh Viraja; và từ Viraja với Viṣūcī sinh một trăm con trai và một con gái, trong đó Śatajit là nổi bật nhất.

Verse 15

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

Trong lòng Gayantī, Gaya có ba con trai: Citraratha, Sugati và Avarodhana. Từ Citraratha với Ūrṇā sinh Samrāṭ; từ Samrāṭ với Utkalā sinh Marīci. Từ Marīci với Bindumatī sinh Bindu; từ Bindu với Saraghā sinh Madhu. Từ Madhu với Sumanā sinh Vīravrata; từ Vīravrata với Bhojā sinh Manthu và Pramanthu. Từ Manthu với Satyā sinh Bhauvana; từ Bhauvana với Dūṣaṇā sinh Tvaṣṭā. Từ Tvaṣṭā với Virocanā sinh Viraja; và từ Viraja với Viṣūcī sinh một trăm con trai và một con gái, trong đó Śatajit là ưu việt nhất.

Verse 16

तत्रायं श्लोक:— प्रैयव्रतं वंशमिमं विरजश्चरमोद्भ‍व: । अकरोदत्यलं कीर्त्या विष्णु: सुरगणं यथा ॥ १६ ॥

Có một bài kệ nổi tiếng về vua Viraja: “Là hậu duệ cuối cùng trong dòng Priyavrata, Viraja đã làm rạng rỡ dòng tộc ấy bằng danh tiếng vô song, như Bhagavān Viṣṇu dùng năng lực siêu việt của Ngài để trang nghiêm và ban phúc cho chư thiên.”