Shloka 51

Nābhāga’s Inheritance, Śiva’s Verdict, and the Rise of Ambarīṣa—Prelude to Durvāsā’s Offense

Devanagari script

दिशो नभ: क्ष्मां विवरान्समुद्रान् लोकान् सपालांस्त्रिदिवं गत: स: । यतो यतो धावति तत्र तत्र सुदर्शनं दुष्प्रसहं ददर्श ॥ ५१ ॥

Transliteration

diśo nabhaḥ kṣmāṁ vivarān samudrān lokān sapālāṁs tridivaṁ gataḥ saḥ yato yato dhāvati tatra tatra sudarśanaṁ duṣprasahaṁ dadarśa

Translation

Để tự bảo vệ, Durvāsā Muni chạy trốn khắp nơi—mọi phương, lên trời, trên mặt đất, vào hang động, ra biển, đến các cõi của những vị hộ trì tam giới, thậm chí lên thiên giới—nhưng hễ ông chạy đến đâu cũng thấy ngọn lửa Sudarśana không thể kháng cự đang bám theo.

Synonyms

• दिशः: directions
• दिशः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Feminine, Accusative, Plural)

• नभः: sky
• नभः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• क्ष्माम्: earth
• क्ष्माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्ष्मा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• विवरान्: caves/holes
• विवरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Neuter, Accusative, Plural)

• समुद्रान्: oceans
• समुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• स-पालाान्: with (their) rulers/guardians
• स-पालाान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural); उपपद-तत्पुरुष (with their guardians) विशेषण (qualifying लोकान्)

• त्रिदिवम्: heaven (Svarga)
• त्रिदिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); कर्मधारय (threefold heaven)

• गतः: having gone
• गतः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nom, Singular)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• यतः: wherever
• यतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/अव्यय (relative adverb: wherever/from wherever)

• यतः: wherever
• यतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• धावति: runs
• धावति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धाव् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्यय (locative adverb: there)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• सुदर्शनम्: Sudarśana (discus)
• सुदर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• दुष्प्रसहम्: irresistible
• दुष्प्रसहम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुष्प्रसह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); विशेषण (qualifying सुदर्शनम्)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

Characters & Entities

• Durvāsā Muni
• Sudarśana Cakra

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the Sudarshana Chakra protecting devotees?

This verse shows that Sudarśana, the Lord’s invincible weapon, relentlessly guards the devotee—Durvāsā could not escape it anywhere in the universe.

Why was Durvasa Muni running from place to place in Canto 9 Chapter 4?

After offending Mahārāja Ambarīṣa, Durvāsā was pursued by Sudarśana and tried to flee through various realms, but the Lord’s protection of His devotee made escape impossible.

Practical application of this shloka in modern life?

Avoid offending sincere devotees, and take shelter of the Lord through steady bhakti—divine protection and accountability are both real themes emphasized here.