Srimad Bhagavatam — Navama Skandha, Shloka 24
Pūru-vaṁśa, Duṣmanta–Śakuntalā, and the Rise of Mahārāja Bharata
चक्रं दक्षिणहस्तेऽस्य पद्मकोशोऽस्य पादयो: । ईजे महाभिषेकेण सोऽभिषिक्तोऽधिराड् विभु: ॥ २४ ॥ पञ्चपञ्चाशता मेध्यैर्गङ्गायामनु वाजिभि: । मामतेयं पुरोधाय यमुनामनु च प्रभु: ॥ २५ ॥ अष्टसप्ततिमेध्याश्वान् बबन्ध प्रददद् वसु । भरतस्य हि दौष्मन्तेरग्नि: साचीगुणे चित: । सहस्रं बद्वशो यस्मिन् ब्राह्मणा गा विभेजिरे ॥ २६ ॥
cakraṁ dakṣiṇa-haste ’sya padma-kośo ’sya pādayoḥ īje mahābhiṣekeṇa so ’bhiṣikto ’dhirāḍ vibhuḥ
Mahārāja Bharata, con của Duṣmanta, có dấu bánh xe (cakra) của Śrī Kṛṣṇa trên lòng bàn tay phải và dấu xoáy hoa sen dưới lòng bàn chân. Nhờ thờ phụng Parama-Puruṣa bằng đại lễ mahābhiṣeka, ông được tấn phong làm bậc đế vương, chủ tể toàn cõi. Rồi, với Māmateya—con của hiền triết Bhṛgu—làm tư tế, ông cử hành 55 lễ aśvamedha bên bờ sông Hằng và 78 lễ aśvamedha bên bờ Yamunā, từ hợp lưu Prayāga đến tận nguồn. Ông lập lửa tế ở nơi tối thắng và ban phát của cải lớn cho các brāhmaṇa; đến nỗi hàng nghìn brāhmaṇa mỗi người nhận một badva (13.084) bò làm phần.
As indicated here by the words dauṣmanter agniḥ sācī-guṇe citaḥ, Bharata, the son of Mahārāja Duṣmanta, arranged for many ritualistic ceremonies all over the world, especially all over India on the banks of the Ganges and Yamunā, from the mouth to the source, and all such sacrifices were performed in very distinguished places. As stated in Bhagavad-gītā (3.9) , yajñārthāt karmaṇo ’nyatra loko ’yaṁ karma-bandhanaḥ: “Work done as a sacrifice for Viṣṇu has to be performed; otherwise work binds one to this material world.” Everyone should engage in the performance of yajña, and the sacrificial fire should be ignited everywhere, the entire purpose being to make people happy, prosperous and progressive in spiritual life. Of course, these things were possible before the beginning of Kali-yuga because there were qualified brāhmaṇas who could perform such yajñas. For the present, however, the Brahma-vaivarta Purāṇa enjoins:
FAQs
This verse describes a king being worshiped through the mahābhiṣeka, the great consecration that formally establishes him as adhirāṭ (emperor) according to Vedic royal tradition.
Such emblems indicate divine sanction and auspicious rulership; the Bhagavatam highlights these signs to show the king’s extraordinary, empowered status.
Leadership should be grounded in sacred responsibility—accepting authority only with humility, proper sanction, and a duty to protect and uplift others.