Adhyaya 12

Verse 1

श्रीभगवानुवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ १ ॥ व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमा: । यथावरुन्धे सत्सङ्ग: सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ २ ॥

Đức Thế Tôn phán: Hỡi Uddhava, Ta không bị khuất phục bởi yoga, sāmkhya hay các pháp thiện thông thường; cũng không bởi tụng đọc Veda, khổ hạnh, xả ly, công đức công ích, bố thí và lễ vật. Các lời thệ nguyện, tế lễ, thần chú, hành hương, yama-niyama cũng không. Nhưng sự gần gũi thanh tịnh với các bhakta thuần khiết của Ta—điều xóa sạch mọi chấp trước—mới khiến Ta ở trong sự “nắm giữ” của bhakta.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ १ ॥ व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमा: । यथावरुन्धे सत्सङ्ग: सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ २ ॥

Đức Thế Tôn phán: Này Uddhava, yoga, Sāṅkhya, các pháp thiện thông thường, tụng học Veda, khổ hạnh, xuất ly, tế tự, công đức công cộng hay bố thí—những điều ấy không khiến Ta bị người chế ngự. Nhưng sat-saṅga, sự thân cận các tín đồ thanh tịnh của Ta, sẽ diệt trừ mọi luyến ái đối với dục lạc giác quan; chính sự giao hội thanh tịnh ấy khiến Ta chịu sự chi phối của người bhakta.

Verse 3

सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्‍यस्तथापरे ॥ ६ ॥

Trong mỗi thời đại, nhiều chúng sinh bị trói buộc bởi rajas và tamas đã được gần gũi các tín đồ của Ta. Vì thế, từ Daitya, Rākṣasa, thú rừng, chim muông, Gandharva, Apsarā, Nāga, Siddha, Cāraṇa, Guhyaka, Vidyādhara—cho đến những người bị xem là thấp kém như vaiśya, śūdra, phụ nữ và những kẻ khác—đều có thể đạt đến cảnh giới tối thượng của Ta. Vṛtrāsura, Prahlāda Mahārāja và những vị như thế cũng đạt được; cùng với Vṛṣaparvā, Bali Mahārāja, Bāṇāsura, Maya, Vibhīṣaṇa, Sugrīva, Hanumān, Jāmbavān, Gajendra, Jaṭāyu, Tulādhāra, Dharma-vyādha, Kubjā, các gopī ở Vṛndāvana và các phu nhân của những brāhmaṇa đang cử hành tế lễ.

Verse 4

सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्‍यस्तथापरे ॥ ६ ॥

Trong mỗi yuga, nhiều chúng sinh bị trói buộc bởi rajas và tamas đã được gần gũi các tín đồ của Ta. Vì thế, từ Daitya, Rākṣasa, thú rừng, chim muông, Gandharva, Apsarā, Nāga, Siddha, Cāraṇa, Guhyaka, Vidyādhara—cho đến những người bị xem là thấp kém như vaiśya, śūdra, phụ nữ và những kẻ khác—đều có thể đạt đến cảnh giới tối thượng của Ta. Vṛtrāsura, Prahlāda Mahārāja và những vị như thế cũng đạt được; cùng với Vṛṣaparvā, Bali Mahārāja, Bāṇāsura, Maya, Vibhīṣaṇa, Sugrīva, Hanumān, Jāmbavān, Gajendra, Jaṭāyu, Tulādhāra, Dharma-vyādha, Kubjā, các gopī ở Vṛndāvana và các phu nhân của những brāhmaṇa đang cử hành tế lễ.

Verse 5

सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्‍यस्तथापरे ॥ ६ ॥

Trong mỗi yuga, nhiều chúng sinh bị trói buộc bởi rajas và tamas đã được gần gũi các tín đồ của Ta. Vì thế, từ Daitya, Rākṣasa, thú rừng, chim muông, Gandharva, Apsarā, Nāga, Siddha, Cāraṇa, Guhyaka, Vidyādhara—cho đến những người bị xem là thấp kém như vaiśya, śūdra, phụ nữ và những kẻ khác—đều có thể đạt đến cảnh giới tối thượng của Ta. Vṛtrāsura, Prahlāda Mahārāja và những vị như thế cũng đạt được; cùng với Vṛṣaparvā, Bali Mahārāja, Bāṇāsura, Maya, Vibhīṣaṇa, Sugrīva, Hanumān, Jāmbavān, Gajendra, Jaṭāyu, Tulādhāra, Dharma-vyādha, Kubjā, các gopī ở Vṛndāvana và các phu nhân của những brāhmaṇa đang cử hành tế lễ.

Verse 6

सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्‍यस्तथापरे ॥ ६ ॥

Trong mỗi yuga, nhiều chúng sinh bị trói buộc bởi rajas và tamas đã được gần gũi các tín đồ của Ta. Vì thế, từ Daitya, Rākṣasa, thú rừng, chim muông, Gandharva, Apsarā, Nāga, Siddha, Cāraṇa, Guhyaka, Vidyādhara—cho đến những người bị xem là thấp kém như vaiśya, śūdra, phụ nữ và những kẻ khác—đều có thể đạt đến cảnh giới tối thượng của Ta. Vṛtrāsura, Prahlāda Mahārāja và những vị như thế cũng đạt được; cùng với Vṛṣaparvā, Bali Mahārāja, Bāṇāsura, Maya, Vibhīṣaṇa, Sugrīva, Hanumān, Jāmbavān, Gajendra, Jaṭāyu, Tulādhāra, Dharma-vyādha, Kubjā, các gopī ở Vṛndāvana và các phu nhân của những brāhmaṇa đang cử hành tế lễ.

Verse 7

ते नाधीतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमा: । अव्रतातप्ततपस: मत्सङ्गान्मामुपागता: ॥ ७ ॥

Những người Ta đã nêu không hề học Veda một cách nghiêm khắc, không thờ phụng các bậc đại thánh, cũng không thực hành lời thệ nguyện hay khổ hạnh khắc nghiệt. Chỉ nhờ giao hội với Ta và với các bhakta của Ta, họ đã đạt đến Ta.

Verse 8

केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगा: । येऽन्ये मूढधियो नागा: सिद्धा मामीयुरञ्जसा ॥ ८ ॥

Chỉ bằng bhāva yêu kính thuần khiết, các gopī, đàn bò, những loài bất động như cây yamala-arjuna, muông thú, các hữu tình có ý thức trì độn như bụi rậm, và cả rắn như Kāliya—tất cả đều đạt viên mãn đời sống và rất dễ dàng đạt đến Ta.

Verse 9

यं न योगेन साङ्ख्येन दानव्रततपोऽध्वरै: । व्याख्यास्वाध्यायसन्न्यासै: प्राप्नुयाद् यत्नवानपि ॥ ९ ॥

Dẫu có nỗ lực lớn trong yoga huyền nhiệm, sāṅkhya, bố thí, thệ nguyện, khổ hạnh, tế lễ, giảng dạy và chú giải thần chú Veda, tự học Veda, hay đời sống xuất gia, người ta vẫn không thể đạt đến Ta.

Verse 10

रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्यनुरक्तचित्ता: । विगाढभावेन न मे वियोग- तीव्राधयोऽन्यं दद‍ृशु: सुखाय ॥ १० ॥

Dân Vṛndāvana, đứng đầu là các gopī, luôn gắn trọn tâm mình nơi Ta bằng tình yêu sâu thẳm. Vì thế khi Akrūra, con của Śvaphalki, đưa Ta và anh Ta là Balarāma đến Mathurā, họ chịu nỗi khổ ly biệt dữ dội và không thấy hạnh phúc ở bất cứ nơi nào khác.

Verse 11

तास्ता: क्षपा: प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण । क्षणार्धवत्ता: पुनरङ्ग तासां हीना मया कल्पसमा बभूवु: ॥ ११ ॥

Hỡi Uddhava, những đêm các gopī ở cùng Ta—người yêu dấu nhất của họ—trên đất Vṛndāvana, đối với họ trôi qua như chỉ một khoảnh khắc. Nhưng khi thiếu vắng sự hiện diện của Ta, chính những đêm ấy lại dài như một kalpa, tưởng như vô tận.

Verse 12

ता नाविदन् मय्यनुषङ्गबद्ध- धिय: स्वमात्मानमदस्तथेदम् । यथा समाधौ मुनयोऽब्धितोये नद्य: प्रविष्टा इव नामरूपे ॥ १२ ॥

Hỡi Uddhava, như các bậc hiền triết trong định tam‑muội hòa tan vào tự chứng, tựa những dòng sông nhập vào đại dương nên chẳng còn biết danh và sắc, cũng vậy các gopī ở Vṛndāvana đã gắn chặt tâm trí vào Ta đến mức không nghĩ đến thân mình, thế gian này hay đời sau; toàn bộ ý thức của họ chỉ bị ràng buộc nơi Ta.

Verse 13

मत्कामा रमणं जारमस्वरूपविदोऽबला: । ब्रह्म मां परमं प्रापु: सङ्गाच्छतसहस्रश: ॥ १३ ॥

Những gopī yếu mềm, vì khát vọng đối với Ta, xem Ta như người tình quyến rũ nhất (tình lang) và không biết địa vị chân thật của Ta; thế nhưng nhờ sự gần gũi mật thiết với Ta, hàng trăm nghìn gopī đã đạt đến Ta—Phạm Thiên tối thượng, Chân Lý tuyệt đối.

Verse 14

तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥ १४ ॥ मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभय: ॥ १५ ॥

Vì vậy, hỡi Uddhava, hãy buông bỏ mọi điều răn và điều cấm, con đường hướng ngoại và hướng nội, cả điều đã nghe lẫn điều còn phải nghe. Hãy nương tựa duy nhất nơi Ta—Đấng Ngã ở trong tim mọi hữu tình—với trọn vẹn tâm hồn; nhờ ân sủng của Ta, con sẽ vô úy trong mọi cảnh ngộ.

Verse 15

तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥ १४ ॥ मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभय: ॥ १५ ॥

Hỡi Uddhava, hãy buông bỏ mọi điều răn và điều cấm, hướng hành động và hướng từ bỏ, cả điều đã nghe lẫn điều còn phải nghe; rồi nương tựa duy nhất nơi Ta, Đấng ngự trong tim mọi hữu tình. Hãy quy phục Ta với trọn vẹn tâm linh; nhờ ân sủng của Ta, con sẽ vô úy trong mọi cảnh ngộ.

Verse 16

श्रीउद्धव उवाच संशय: श‍ृण्वतो वाचं तव योगेश्वरेश्वर । न निवर्तत आत्मस्थो येन भ्राम्यति मे मन: ॥ १६ ॥

Śrī Uddhava thưa: Ôi Chúa tể của mọi bậc yogi, con đã nghe lời Ngài, nhưng mối nghi ngờ trong tim con vẫn không tan; vì thế tâm trí con rối loạn.

Verse 17

श्रीभगवानुवाच स एष जीवो विवरप्रसूति: प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्ट: । मनोमयं सूक्ष्ममुपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठ: ॥ १७ ॥

Đức Thế Tôn phán: “Hỡi Uddhava, Ta cùng với prāṇa (khí sinh mệnh) và âm rung nguyên sơ ngự trong hang động của trái tim, ban sự sống cho mọi hữu tình. Bằng tâm, người có thể nhận biết hình tướng vi tế của Ta; và Ta cũng hiện bày ở dạng thô như âm thanh Veda, gồm trường-đoản, thanh điệu, chữ cái và các cách xướng tụng khác nhau.”

Verse 18

यथानल: खेऽनिलबन्धुरुष्मा बलेन दारुण्यधिमथ्यमान: । अणु: प्रजातो हविषा समेधते तथैव मे व्यक्तिरियं हि वाणी ॥ १८ ॥

Khi hai thanh củi được cọ xát mạnh, nhờ tiếp xúc với không khí mà nhiệt sinh ra và một tia lửa nhỏ xuất hiện; rồi khi dâng bơ ghee, ngọn lửa bùng cháy. Cũng vậy, Ta hiển lộ trong rung động âm thanh của Veda.

Verse 19

एवं गदि: कर्म गतिर्विसर्गो घ्राणो रसो द‍ृक् स्पर्श: श्रुतिश्च । सङ्कल्पविज्ञानमथाभिमान: सूत्रं रज:सत्त्वतमोविकार: ॥ १९ ॥

Các chức năng của giác quan hành động—lời nói, tay, chân, cơ quan sinh dục và hậu môn—và các chức năng của giác quan tri thức—mũi, lưỡi, mắt, da và tai—cùng với các chức năng vi tế của tâm, trí, ý thức và ngã chấp, cũng như pradhāna vi tế và sự biến đổi của ba guṇa (rajas, sattva, tamas): tất cả hãy hiểu là hình tướng Ta biểu hiện trong cõi vật chất.

Verse 20

अयं हि जीवस्त्रिवृदब्जयोनि- रव्यक्त एको वयसा स आद्य: । विश्लिष्टशक्तिर्बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत् ॥ २० ॥

Như nhiều hạt giống được gieo vào một thửa ruộng và từ một nguồn là đất mà phát sinh vô số cây cối, bụi rậm, rau quả, cũng vậy, Ngôi Vị Tối Thượng—Đấng ban sự sống và hằng hữu—nguyên thủy vượt ngoài sự hiển lộ vũ trụ, ở trạng thái chưa biểu hiện. Theo dòng thời gian, Ngài là chỗ nương của ba guṇa và nguồn của hoa sen vũ trụ, phân chia các năng lực vật chất của mình, nên dường như hiện ra vô lượng hình tướng, tuy vẫn là Một.

Verse 21

यस्मिन्निदं प्रोतमशेषमोतं पटो यथा तन्तुवितानसंस्थ: । य एष संसारतरु: पुराण: कर्मात्मक: पुष्पफले प्रसूते ॥ २१ ॥

Như tấm vải nương trên sự giăng trải của sợi dọc và sợi ngang, cũng vậy toàn thể vũ trụ được trải rộng trên năng lực dọc-ngang của Đấng Tối Thượng và an trụ trong Ngài. Cây samsāra cổ xưa này mang bản chất nghiệp, sinh hoa và kết trái; cũng thế, cây thân xác trước nở hoa rồi mới cho quả là các kết quả của đời sống vật chất.

Verse 22

द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनाल: पञ्चस्कन्ध: पञ्चरसप्रसूति: । दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्ट: ॥ २२ ॥ अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासा: । हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ २३ ॥

Cây tồn tại vật chất này có hai hạt giống, hàng trăm rễ, ba thân dưới và năm thân trên. Nó sinh ra năm vị, có mười một cành và tổ của hai chim; được phủ bởi ba lớp vỏ, cho hai loại quả và vươn lên đến mặt trời.

Verse 23

द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनाल: पञ्चस्कन्ध: पञ्चरसप्रसूति: । दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्ट: ॥ २२ ॥ अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासा: । हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ २३ ॥

Một loại quả của cây ấy được hưởng bởi những kẻ sống nơi thôn ấp, tham đắm dục lạc và gắn chặt với gia đình; loại quả kia được hưởng bởi những bậc xuất gia như thiên nga, sống nơi rừng vắng. Ai nhờ sự trợ giúp của các bậc thầy chân chính mà hiểu cây này là sự hiển lộ của năng lực māyā của Một Chân Lý Tối Thượng xuất hiện trong nhiều hình tướng, người ấy thật sự biết ý nghĩa của Veda.

Verse 24

एवं गुरूपासनयैकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीर: । विवृश्‍च्‍य जीवाशयमप्रमत्त: सम्पद्य चात्मानमथ त्यजास्त्रम् ॥ २४ ॥

Vì vậy, bằng sự thờ phụng cẩn trọng đối với bậc thầy tâm linh, hãy vun bồi bhakti thuần nhất; và với chiếc rìu của tri thức siêu việt đã được mài sắc, hãy tỉnh thức mà chặt đứt lớp che phủ vi tế của vật chất quanh linh hồn. Khi đã chứng ngộ Bhagavān, hãy buông bỏ cả chiếc rìu của tri thức phân tích ấy.