Adhyaya 9

Verse 1

श्रीशुक उवाच आत्ममायामृते राजन् परस्यानुभवात्मन: । न घटेतार्थसम्बन्ध: स्वप्नद्रष्टुरिवाञ्जसा ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva nói: Tâu Đại vương, nếu không chịu ảnh hưởng bởi năng lực nội tại (ātma-māyā) của Đấng Tối Thượng, thì mối liên hệ giữa linh hồn thuần tịnh trong ý thức thuần tịnh với thân xác vật chất không có ý nghĩa; nó như người mộng thấy chính thân mình đang hành động.

Verse 2

बहुरूप इवाभाति मायया बहुरूपया । रममाणो गुणेष्वस्या ममाहमिति मन्यते ॥ २ ॥

Do ngoại năng (māyā) của Đấng Bhagavān, chúng sinh dường như hiện ra dưới nhiều hình dạng. Khi hưởng thụ các guṇa của vật chất, nó mê lầm nghĩ “ta” và “của ta”.

Verse 3

यर्हि वाव महिम्नि स्वे परस्मिन् कालमाययो: । रमेत गतसम्मोहस्त्यक्त्वोदास्ते तदोभयम् ॥ ३ ॥

Khi chúng sinh an trú trong vinh quang bản tánh của mình và hưởng vị siêu việt vượt ngoài thời gian và māyā, mê lầm liền tan. Nó từ bỏ hai ngộ nhận “ta” và “của ta”, và hiển lộ trọn vẹn như bản ngã thanh tịnh.

Verse 4

आत्मतत्त्वविशुद्ध्यर्थं यदाह भगवानृतम् । ब्रह्मणे दर्शयन् रूपमव्यलीकव्रताद‍ृत: ॥ ४ ॥

Tâu Đại vương, vì hài lòng trước khổ hạnh chân thật trong bhakti-yoga của Phạm Thiên, Bhagavān đã hiện bày trước Brahmā hình tướng vĩnh cửu và siêu việt của Ngài. Đó chính là mục tiêu tối hậu để thanh lọc chân lý về ātman của chúng sinh bị ràng buộc.

Verse 5

स आदिदेवो जगतां परो गुरु: स्वधिष्ण्यमास्थाय सिसृक्षयैक्षत । तां नाध्यगच्छद् द‍ृशमत्र सम्मतां प्रपञ्चनिर्माणविधिर्यया भवेत् ॥ ५ ॥

Phạm Thiên, vị thầy đầu tiên và tối thượng trong vũ trụ, an tọa trên tòa sen của mình và quán sát với ý định tạo dựng thế giới. Nhưng Ngài không thể lần ra nguồn gốc tòa sen ấy, cũng không hiểu phương hướng đúng hay phương pháp để kiến tạo vũ trụ.

Verse 6

स चिन्तयन् द्वय‍क्षरमेकदाम्भ- स्युपाश‍ृणोद् द्विर्गदितं वचो विभु: । स्पर्शेषु यत्षोडशमेकविंशं निष्किञ्चनानां नृप यद् धनं विदु: ॥ ६ ॥

Tâu Đại vương, khi đang suy tư như thế, trong nước Phạm Thiên nghe gần bên lời hai âm được nói lặp lại hai lần. Một âm lấy từ chữ thứ mười sáu và một từ chữ thứ hai mươi mốt trong nhóm sparśa; hợp lại thành “tapa”, được xem là gia tài của bậc ly dục.

Verse 7

निशम्य तद्वक्तृदिद‍ृक्षया दिशो विलोक्य तत्रान्यदपश्यमान: । स्वधिष्ण्यमास्थाय विमृश्य तद्धितं तपस्युपादिष्ट इवादधे मन: ॥ ७ ॥

Nghe âm thanh ấy, Phạm Thiên muốn thấy người nói nên nhìn khắp bốn phương. Nhưng không thấy ai ngoài chính mình, Ngài ngồi vững trên tòa sen và đặt tâm vào khổ hạnh theo lời chỉ dạy.

Verse 8

दिव्यं सहस्राब्दममोघदर्शनो जितानिलात्मा विजितोभयेन्द्रिय: । अतप्यत स्माखिललोकतापनं तपस्तपीयांस्तपतां समाहित: ॥ ८ ॥

Phạm Thiên, bậc có thị kiến không sai lầm, đã tu khổ hạnh thiêng liêng suốt một ngàn năm theo cách tính của chư thiên. Ngài tiếp nhận âm thanh siêu việt từ hư không là thần thánh, chế ngự prāṇa, tâm và các căn; khổ hạnh ấy trở thành bài học cho muôn loài, nên Ngài được tôn là bậc đại khổ hạnh.

Verse 9

तस्मै स्वलोकं भगवान् सभाजित: सन्दर्शयामास परं न यत्परम् । व्यपेतसंक्लेशविमोहसाध्वसं स्वद‍ृष्टवद्भिर्पुरुषैरभिष्टुतम् ॥ ९ ॥

Vì hài lòng sâu xa trước khổ hạnh của Phạm Thiên, Đấng Tối Thượng đã hiển lộ nơi cư ngụ riêng của Ngài—Vaikuṇṭha, cõi tối thượng vượt trên mọi thế giới. Thánh địa ấy lìa mọi khổ đau, mê lầm và sợ hãi, được các bậc tự chứng ngợi ca và tôn thờ.

Verse 10

प्रवर्तते यत्र रजस्तमस्तयो: सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रम: । न यत्र माया किमुतापरे हरे- रनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिता: ॥ १० ॥

Trong thánh địa ấy, rajas và tamas không hiện hành; ngay cả sattva cũng là thanh tịnh, không pha tạp. Ở đó thời gian không thống trị, huống chi māyā—năng lực ngoại tại—làm sao bước vào. Tại đó, các tín đồ trung thành của Hari được tôn kính; chư thiên và a-tu-la cũng thờ phụng không phân biệt.

Verse 11

श्यामावदाता: शतपत्रलोचना: पिशङ्गवस्त्रा: सुरुच: सुपेशस: । सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणि- प्रवेकनिष्काभरणा: सुवर्चस: ॥ ११ ॥

Cư dân các cõi Vaikuṇṭha có sắc da xanh biếc rạng ngời như bầu trời. Mắt họ như cánh sen, y phục ánh vàng, dung mạo duyên dáng và thân hình cân đối. Tất cả đều có bốn tay, trang sức bằng chuỗi ngọc trai và huy chương nạm bảo châu, tỏa hào quang sáng chói.

Verse 12

प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चस: । परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिन: ॥ १२ ॥

Có những vị rực sáng như san hô, vaidūrya và cọng sen; trên đầu đội vòng hoa, tai đeo khuyên lấp lánh, tựa hoa sen đang nở.

Verse 13

भ्राजिष्णुभिर्य: परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् । विद्योतमान: प्रमदोत्तमाद्युभि: सविद्युदभ्रावलिभिर्यथा नभ: ॥ १३ ॥

Các cõi Vaikuṇṭha được bao quanh bởi những hàng phi thuyền rực rỡ của các mahātmā—những người sùng kính Chúa. Các mỹ nữ có sắc thân thiên giới đẹp như tia chớp; tất cả hợp lại như bầu trời điểm mây và chớp.

Verse 14

श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयो: करोति मानं बहुधा विभूतिभि: । प्रेङ्खं श्रिता या कुसुमाकरानुगै- र्विगीयमाना प्रियकर्म गायती ॥ १४ ॥

Ở đó, Nữ thần Tài lộc Śrī Lakṣmī trong hình tướng siêu việt dâng trọn phụng sự yêu thương nơi đôi chân sen của Đấng được ca tụng rộng khắp, tôn vinh Ngài bằng muôn vẻ huy hoàng. Được đàn ong—bạn đồng hành của mùa xuân—khơi gợi, nàng ngồi trên xích đu và cùng các bạn hữu hát ca vinh quang những hành vi khả ái của Chúa.

Verse 15

ददर्श तत्राखिलसात्वतां पतिं श्रिय: पतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् । सुनन्दनन्दप्रबलार्हणादिभि: स्वपार्षदाग्रै: परिसेवितं विभुम् ॥ १५ ॥

Phạm Thiên thấy tại các cõi Vaikuṇṭha Đấng Tối Thượng—Chúa tể của toàn thể cộng đồng sātvata (các tín đồ), Phu quân của Śrī (Lakṣmī), Chúa tể của mọi tế lễ và Chúa tể vũ trụ—được các tùy tùng ưu tú như Nanda, Sunanda, Prabala và Arhaṇa, những bạn đồng hành thân cận, phụng sự.

Verse 16

भृत्यप्रसादाभिमुखं द‍ृगासवं प्रसन्नहासारुणलोचनाननम् । किरीटिनं कुण्डलिनं चतुर्भुजं पीतांशुकं वक्षसि लक्षितं श्रिया ॥ १६ ॥

Đấng Tối Thượng hiện ra như nghiêng về phía các người hầu yêu dấu với lòng ban ân; ánh nhìn của Ngài say đắm và cuốn hút, gương mặt rạng nụ cười mãn nguyện, đôi mắt và dung nhan ánh lên sắc đỏ dịu. Ngài đội vương miện, đeo khuyên tai, có bốn tay, khoác y vàng, và nơi ngực mang dấu ấn của Śrī (Lakṣmī).

Verse 17

अध्यर्हणीयासनमास्थितं परं वृतं चतु:षोडशपञ्चशक्तिभि: । युक्तं भगै: स्वैरितरत्र चाध्रुवै: स्व एव धामन् रममाणमीश्वरम् ॥ १७ ॥

Đức Thượng Đế tối cao ngự trên bảo tọa đáng tôn thờ, được bao quanh bởi các năng lực bốn, mười sáu, năm và sáu cùng những năng lực phụ tạm bợ khác; tuy vậy Ngài chính là Đấng Tối Thượng chân thật, an vui trong chính Thánh cảnh của Ngài.

Verse 18

तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुतान्तरो हृष्यत्तनु: प्रेमभराश्रुलोचन: । ननाम पादाम्बुजमस्य विश्वसृग् यत् पारमहंस्येन पथाधिगम्यते ॥ १८ ॥

Thấy Đấng Tối Thượng trong sự viên mãn, lòng Brahmā tràn ngập hỷ lạc; thân run rẩy vì xuất thần bhakti, mắt đẫm lệ yêu kính. Đấng tạo hóa của vũ trụ cúi lạy dưới hoa sen bàn chân Chúa—đó là con đường thành tựu tối thượng của bậc paramahaṁsa.

Verse 19

तं प्रीयमाणं समुपस्थितं कविं प्रजाविसर्गे निजशासनार्हणम् । बभाष ईषत्स्मितशोचिषा गिरा प्रिय: प्रियं प्रीतमना: करे स्पृशन् ॥ १९ ॥

Thấy Brahmā, bậc hiền triết thi nhân, đứng trước mặt với lòng kính mến, xứng đáng đảm nhiệm việc tạo sinh và chịu sự điều khiển theo ý Ngài, Đức Chúa vô cùng hài lòng. Ngài chạm tay Brahmā đầy ân tình và, với nụ cười nhẹ, cất lời dịu ngọt nói cùng ông.

Verse 20

श्रीभगवानुवाच त्वयाहं तोषित: सम्यग् वेदगर्भ सिसृक्षया । चिरं भृतेन तपसा दुस्तोष: कूटयोगिनाम् ॥ २० ॥

Đức Bhagavān phán: Hỡi Brahmā, bậc mang thai Veda, Ta thật sự hài lòng trước khổ hạnh lâu dài của ngươi vì ý nguyện tạo hóa; nhưng đối với những kẻ yogi giả trá, Ta khó mà vừa lòng.

Verse 21

वरं वरय भद्रं ते वरेशं माभिवाञ्छितम् । ब्रह्मञ्छ्रेय:परिश्राम: पुंसां मद्दर्शनावधि: ॥ २१ ॥

Cầu phúc lành đến với ngươi, hỡi Brahmā. Hãy xin từ Ta, Đấng ban mọi ân huệ, điều ngươi hằng mong. Hãy biết rằng: phúc lợi tối hậu của mọi khổ hạnh và nỗ lực là chứng ngộ và được thấy Ta.

Verse 22

मनीषितानुभावोऽयं मम लोकावलोकनम् । यदुपश्रुत्य रहसि चकर्थ परमं तप: ॥ २२ ॥

Sự thành tựu tối thượng và trí xảo viên mãn là được trực nhận các cõi trú xứ của Ta. Điều ấy có được nhờ thái độ khiêm cung của ngươi khi âm thầm thực hành khổ hạnh nghiêm mật theo lệnh Ta.

Verse 23

प्रत्यादिष्टं मया तत्र त्वयि कर्मविमोहिते । तपो मे हृदयं साक्षादात्माहं तपसोऽनघ ॥ २३ ॥

Hỡi Brahmā vô tội, khi ngươi bối rối trong bổn phận, chính Ta đã trước hết truyền lệnh cho ngươi tu khổ hạnh. Khổ hạnh là trái tim và linh hồn của Ta; vì thế khổ hạnh và Ta không hề khác biệt.

Verse 24

सृजामि तपसैवेदं ग्रसामि तपसा पुन: । बिभर्मि तपसा विश्वं वीर्यं मे दुश्चरं तप: ॥ २४ ॥

Chính bằng năng lực khổ hạnh ấy Ta tạo dựng vũ trụ này, bằng năng lực ấy Ta duy trì, và cũng bằng năng lực ấy Ta thu nhiếp tất cả trở về. Vì vậy, uy lực của Ta chính là khổ hạnh.

Verse 25

ब्रह्मोवाच भगवन् सर्वभूतानामध्यक्षोऽवस्थितो गुहाम् । वेद ह्यप्रतिरुद्धेन प्रज्ञानेन चिकीर्षितम् ॥ २५ ॥

Brahmā thưa: Lạy Bhagavān, Ngài ngự trong hang động trái tim của mọi hữu tình như Đấng chỉ đạo tối thượng. Bởi trí tuệ siêu việt không gì ngăn ngại, Ngài thấu biết mọi nỗ lực.

Verse 26

तथापि नाथमानस्य नाथ नाथय नाथितम् । परावरे यथा रूपे जानीयां ते त्वरूपिण: ॥ २६ ॥

Dẫu vậy, lạy Chúa tể, xin Ngài làm thỏa nguyện lòng con. Xin chỉ dạy: Ngài ở trong hình thể siêu việt, vốn thật không mang hình tướng thế gian, vậy bằng cách nào Ngài vẫn nhận lấy hình tướng như ở cõi đời?

Verse 27

यथात्ममायायोगेन नानाशक्त्युपबृंहितम् । विलुम्पन् विसृजन् गृह्णन् बिभ्रदात्मानमात्मना ॥ २७ ॥

Xin Ngài chỉ dạy: bằng yoga của tự thân māyā, Ngài hiển lộ muôn năng lực để hủy diệt, sáng tạo, thâu nhận và gìn giữ—tất cả do chính Ngài thực hiện như thế nào.

Verse 28

क्रीडस्यमोघसङ्कल्प ऊर्णनाभिर्यथोर्णुते । तथा तद्विषयां धेहि मनीषां मयि माधव ॥ २८ ॥

Hỡi Mādhava, ý chí của Ngài không bao giờ sai chạy. Ngài vui chơi như nhện tự giăng tơ bằng chính năng lực mình; xin gieo vào con trí tuệ thấu triệt về các năng lực ấy.

Verse 29

भगवच्छिक्षितमहं करवाणि ह्यतन्द्रित: । नेहमान: प्रजासर्गं बध्येयं यदनुग्रहात् ॥ २९ ॥

Xin chỉ dạy để con, nhờ giáo huấn của Bhagavān, hành động không lơ là; và nhờ ân huệ của Ngài, dù tạo sinh chúng hữu tình, con vẫn không bị trói buộc bởi nghiệp ấy.

Verse 30

यावत् सखा सख्युरिवेश ते कृत: प्रजाविसर्गे विभजामि भो जनम् । अविक्लवस्ते परिकर्मणि स्थितो मा मे समुन्नद्धमदोऽजमानिन: ॥ ३० ॥

Lạy Chúa, Đấng Vô Sinh, Ngài đã bắt tay con như bạn với bạn, như thể ngang hàng. Con sẽ đảm nhiệm việc phân loại và tạo sinh muôn loài, vẫn an trú trong phụng sự Ngài; xin cho con không dao động, và xin đừng để công việc ấy sinh kiêu mạn như thể con là Đấng Tối Thượng.

Verse 31

श्रीभगवानुवाच ज्ञानं परमगुह्यं मे यद् विज्ञानसमन्वितम् । सरहस्यं तदङ्गं च गृहाण गदितं मया ॥ ३१ ॥

Đức Bhagavān phán: Tri thức về Ta vô cùng bí mật này, đi kèm với sự chứng ngộ (vijñāna), cùng với huyền nhiệm và các yếu tố của pháp tu, Ta đã giảng. Con hãy tiếp nhận cẩn trọng.

Verse 32

यावानहं यथाभावो यद्रूपगुणकर्मक: । तथैव तत्त्वविज्ञानमस्तु ते मदनुग्रहात् ॥ ३२ ॥

Như Ta vốn là—bản thể vĩnh hằng, sự hiện hữu siêu việt, hình tướng, phẩm tính và các lila của Ta—nguyện tri kiến chân thật ấy được thức dậy trong con nhờ ân huệ vô cớ của Ta.

Verse 33

अहमेवासमेवाग्रे नान्यद् यत् सदसत् परम् । पश्चादहं यदेतच्च योऽवशिष्येत सोऽस्म्यहम् ॥ ३३ ॥

Hỡi Brahmā, trước khi tạo hóa chỉ có Ta hiện hữu; không có gì khác—không sat hay asat, cũng không có prakṛti là nhân của tạo thành. Điều con thấy nay cũng là Ta, và sau đại hủy diệt, điều còn lại cũng chỉ là Ta.

Verse 34

ऋतेऽर्थं यत् प्रतीयेत न प्रतीयेत चात्मनि । तद्विद्यादात्मनो मायां यथाभासो यथा तम: ॥ ३४ ॥

Hỡi Brahmā, điều gì có vẻ đáng giá nhưng không liên hệ với Ta thì không có thực tại. Hãy biết đó là māyā của Ta—như bóng phản chiếu hiện ra trong tối tăm.

Verse 35

यथा महान्ति भूतानि भूतेषूच्चावचेष्वनु । प्रविष्टान्यप्रविष्टानि तथा तेषु न तेष्वहम् ॥ ३५ ॥

Hỡi Brahmā, như các đại nguyên tố thấm vào mọi loài—thô và tế—mà đồng thời như không thấm vào, cũng vậy Ta hiện hữu trong mọi tạo vật, và đồng thời ở ngoài mọi tạo vật.

Verse 36

एतावदेव जिज्ञास्यं तत्त्वजिज्ञासुनात्मन: । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां यत् स्यात् सर्वत्र सर्वदा ॥ ३६ ॥

Người truy cầu Chân Lý Tối Thượng chỉ cần truy vấn đến mức này: Đấng hiện hữu khắp nơi, mọi lúc, được nhận biết qua anvaya và vyatireka, cả trực tiếp lẫn gián tiếp.

Verse 37

एतन्मतं समातिष्ठ परमेण समाधिना । भवान् कल्पविकल्पेषु न विमुह्यति कर्हिचित् ॥ ३७ ॥

Hỡi Brahmā, hãy nắm giữ kết luận này bằng định lực tối thượng; trong hoại kiếp từng phần hay hoại kiếp cuối cùng, ngã mạn sẽ không bao giờ làm ông mê lầm.

Verse 38

श्रीशुक उवाच सम्प्रदिश्यैवमजनो जनानां परमेष्ठिनम् । पश्यतस्तस्य तद् रूपमात्मनो न्यरुणद्धरि: ॥ ३८ ॥

Śukadeva nói—Sau khi chỉ dạy như vậy cho Brahmā, bậc lãnh đạo muôn loài, Hari hiện bày hình tướng siêu việt rồi biến mất ngay trước mắt ông.

Verse 39

अन्तर्हितेन्द्रियार्थाय हरये विहिताञ्जलि: । सर्वभूतमयो विश्वं ससर्जेदं स पूर्ववत् ॥ ३९ ॥

Khi Hari—đối tượng hoan lạc siêu việt của các giác quan người sùng kính—ẩn mất, Brahmā chắp tay và bắt đầu tái tạo vũ trụ đầy chúng sinh như trước kia.

Verse 40

प्रजापतिर्धर्मपतिरेकदा नियमान् यमान् । भद्रं प्रजानामन्विच्छन्नातिष्ठत् स्वार्थकाम्यया ॥ ४० ॥

Có lần, Brahmā—tổ phụ muôn loài và cha của dharma—mong cầu điều lành cho tất cả chúng sinh, nên an trú trong niyama và yama để hoàn thành bổn phận của mình.

Verse 41

तं नारद: प्रियतमो रिक्थादानामनुव्रत: । शुश्रूषमाण: शीलेन प्रश्रयेण दमेन च ॥ ४१ ॥

Nārada, người con thừa tự được Brahmā yêu quý nhất, luôn sẵn lòng phụng sự cha; với hạnh kiểm, khiêm cung và tự chế, ngài nghiêm trì lời dạy của phụ thân.

Verse 42

मायां विविदिषन् विष्णोर्मायेशस्य महामुनि: । महाभागवतो राजन् पितरं पर्यतोषयत् ॥ ४२ ॥

Tâu Đại vương, đại hiền triết Nārada, bậc đại Bhāgavata, khát cầu biết rõ các năng lực māyā của Viṣṇu—Chúa tể mọi năng lực—nên đã làm cho phụ thân Brahmā vô cùng hoan hỷ.

Verse 43

तुष्टं निशाम्य पितरं लोकानां प्रपितामहम् । देवर्षि: परिपप्रच्छ भवान् यन्मानुपृच्छति ॥ ४३ ॥

Thấy phụ thân Brahmā, bậc tổ phụ của muôn loài, đã mãn nguyện, thiên hiền Nārada liền hỏi tường tận đúng những điều Ngài đang hỏi, tâu Đại vương.

Verse 44

तस्मा इदं भागवतं पुराणं दशलक्षणम् । प्रोक्तं भगवता प्राह प्रीत: पुत्राय भूतकृत् ॥ ४४ ॥

Bấy giờ, Brahmā—Đấng tạo hóa—với lòng hoan hỷ đã truyền cho con mình là Nārada bộ Bhāgavata Purāṇa mười đặc tướng, vốn do chính Bhagavān đã thuyết giảng.

Verse 45

नारद: प्राह मुनये सरस्वत्यास्तटे नृप । ध्यायते ब्रह्म परमं व्यासायामिततेजसे ॥ ४५ ॥

Tâu Đại vương, theo dòng truyền thừa, Nārada đã truyền dạy Śrīmad-Bhāgavatam cho Vyāsadeva, bậc uy lực vô lượng, khi Ngài đang thiền định trong bhakti về Parabrahman—Đấng Bhagavān—bên bờ sông Sarasvatī.

Verse 46

यदुताहं त्वया पृष्टो वैराजात् पुरुषादिदम् । यथासीत्तदुपाख्यास्ते प्रश्नानन्यांश्च कृत्‍स्‍नश: ॥ ४६ ॥

Tâu Đại vương, câu hỏi của Ngài về việc vũ trụ này hiển lộ từ Virāṭ-Puruṣa như thế nào, cùng các câu hỏi khác, tôi sẽ đáp tường tận bằng sự giải thích bốn câu kệ đã nêu trước đó.