Adhyaya 6

Verse 1

ब्रह्मोवाच वाचां वह्नेर्मुखं क्षेत्रं छन्दसां सप्त धातव: । हव्यकव्यामृतान्नानां जिह्वा सर्वरसस्य च ॥ १ ॥

Phạm Thiên nói: Miệng của Virāṭ-Puruṣa là trung tâm phát sinh lời nói, và vị thần chủ quản là Agni (Thần Lửa). Làn da của Ngài cùng sáu lớp khác là nơi phát sinh các thể thơ thánh ca Veda; còn lưỡi của Ngài là trung tâm tạo ra havya-kavya, amṛta và các món ăn, mỹ vị để dâng lên chư thiên, tổ tiên và muôn dân.

Verse 2

सर्वासूनां च वायोश्च तन्नासे परमायणे । अश्विनोरोषधीनां च घ्राणो मोदप्रमोदयो: ॥ २ ॥

Hai lỗ mũi của Ngài là trung tâm phát sinh prāṇa-vāyu và mọi luồng khí khác. Năng lực khứu giác của Ngài làm hiện khởi các thần Aśvinī-kumāra và muôn loại dược thảo; còn năng lực hơi thở của Ngài tạo ra các hương thơm khác nhau.

Verse 3

रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिव: सूर्यस्य चाक्षिणी । कर्णौ दिशां च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयो: ॥ ३ ॥

Đôi mắt của Ngài là trung tâm phát sinh mọi hình tướng, rực sáng và soi chiếu. Nhãn cầu của Ngài như mặt trời và các cõi trời. Đôi tai của Ngài nghe từ mọi phương và là nơi dung chứa toàn bộ Veda; còn năng lực thính giác của Ngài là trung tâm phát sinh ākāśa (hư không) và mọi loại âm thanh.

Verse 4

तद्गात्रं वस्तुसाराणां सौभगस्य च भाजनम् । त्वगस्य स्पर्शवायोश्च सर्वमेधस्य चैव हि ॥ ४ ॥

Bề mặt thân thể của Ngài là nơi nảy sinh các nguyên lý hoạt động của vạn vật và là bình chứa mọi điềm lành. Làn da của Ngài, như luồng gió chuyển động, là trung tâm phát sinh mọi loại xúc chạm; và cũng chính là nơi cử hành mọi hình thức yajña (tế lễ).

Verse 5

रोमाण्युद्भिज्जजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृत: । केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ॥ ५ ॥

Lông trên thân Thượng Đế là nguyên nhân sinh ra mọi loài thực vật, nhất là những cây cần cho lễ tế yajña. Tóc và râu của Ngài là kho chứa mây, còn móng tay Ngài là nơi phát sinh đá, quặng sắt và tia chớp.

Verse 6

बाहवो लोकपालानां प्रायश: क्षेमकर्मणाम् ॥ ६ ॥

Cánh tay của Thượng Đế là cánh đồng màu mỡ cho các lokapāla và những bậc lãnh đạo bảo hộ chúng sinh, nơi họ thực hiện công việc đem lại an ổn cho muôn loài.

Verse 7

विक्रमो भूर्भुव: स्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च । सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ॥ ७ ॥

Những bước tiến của Thượng Đế là nơi nương tựa cho các cõi bhūr, bhuvaḥ và svaḥ, cũng là chỗ dựa cho an ổn và chốn quy y của chúng ta; mọi ân phúc mong cầu cũng ở đó. Chân sen của Hari che chở khỏi mọi sợ hãi.

Verse 8

अपां वीर्यस्य सर्गस्य पर्जन्यस्य प्रजापते: । पुंस: शिश्न उपस्थस्तु प्रजात्यानन्दनिर्वृते: ॥ ८ ॥

Từ cơ quan sinh dục của Thượng Đế phát sinh nước, tinh lực, năng lực sáng tạo, mưa và các prajāpati. Cơ quan ấy là nguyên nhân của khoái lạc làm dịu nỗi khổ trong việc sinh thành con cái.

Verse 9

पायुर्यमस्य मित्रस्य परिमोक्षस्य नारद । हिंसाया निऋर्तेर्मृत्योर्निरयस्य गुदं स्मृत: ॥ ९ ॥

Hỡi Nārada, lỗ bài tiết của hình tướng vũ trụ của Thượng Đế là nơi ngự của Yama và Mitra. Còn trực tràng của Ngài được nhớ là chỗ của bạo lực, Nairṛti, cái chết, địa ngục và những điều tương tự.

Verse 10

पराभूतेरधर्मस्य तमसश्चापि पश्‍चिम: । नाड्यो नदनदीनां च गोत्राणामस्थिसंहति: ॥ १० ॥

Phần lưng của Đấng Tối Thượng là nơi adharma, vô minh và bóng tối bị khuất phục. Từ các mạch của Ngài tuôn chảy những con sông lớn và nhánh sông; trên xương của Ngài chất dựng các dãy núi hùng vĩ.

Verse 11

अव्यक्तरससिन्धूनां भूतानां निधनस्य च । उदरं विदितं पुंसो हृदयं मनस: पदम् ॥ ११ ॥

Dạng vô hiển của Thượng Đế là nơi nương tựa của các đại dương; bụng Ngài được biết là chốn an nghỉ của các jīva bị tiêu tan về mặt vật chất trong kỳ pralaya. Trái tim Ngài là nơi trú của thân vi tế và tâm của chúng sinh—người trí hiểu như vậy.

Verse 12

धर्मस्य मम तुभ्यं च कुमाराणां भवस्य च । विज्ञानस्य च सत्त्वस्य परस्यात्मा परायणम् ॥ १२ ॥

Chính ý thức của Mahāpuruṣa là nơi nương tựa của các nguyên tắc dharma—của ta, của ngươi, của bốn Kumāra và của Bhava (Śiva). Ý thức ấy cũng là chỗ quy y tối thượng của chân lý, sattva và tri thức siêu việt.

Verse 13

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Từ ta (Brahmā) cho đến ngươi và Bhava (Śiva), các bậc hiền triết sinh trước ngươi; chư thiên và asura, loài người, nāga, chim muông, thú vật và loài bò sát; cùng Gandharva, Apsarā, Yakṣa, Rākṣasa, Bhūta-gaṇa, Uraga, gia súc, các Pitṛ, Siddha, Vidyādhara, Cāraṇa và cây cối; mọi jīva sống dưới nước, trên đất và trong hư không; các hành tinh, sao, ketu, tinh tú, chớp và sấm—tất cả những gì thuộc quá khứ, hiện tại và tương lai đều luôn được bao phủ trong vũ trụ thân (viśva-rūpa) của Puruṣa. Tuy vậy, Ngài vẫn siêu việt tất cả, hằng hữu trong hình tướng chỉ bằng một vitasti (chín inch).

Verse 14

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Từ ta (Brahmā) cho đến ngươi và Bhava (Śiva), các bậc hiền triết sinh trước ngươi; chư thiên và asura, loài người, nāga, chim muông, thú vật và loài bò sát; cùng Gandharva, Apsarā, Yakṣa, Rākṣasa, Bhūta-gaṇa, Uraga, gia súc, các Pitṛ, Siddha, Vidyādhara, Cāraṇa và cây cối; mọi jīva sống dưới nước, trên đất và trong hư không; các hành tinh, sao, ketu, tinh tú, chớp và sấm—tất cả những gì thuộc quá khứ, hiện tại và tương lai đều luôn được bao phủ trong vũ trụ thân (viśva-rūpa) của Puruṣa. Tuy vậy, Ngài vẫn siêu việt tất cả, hằng hữu trong hình tướng chỉ bằng một vitasti (chín inch).

Verse 15

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Từ ta (Phạm Thiên) cho đến ngươi và Bhava (Śiva), cùng các đại hiền triết sinh trước ngươi; chư thiên và a-tu-la, Nāga, loài người, chim muông, thú vật và loài bò sát—cũng như các hành tinh, tinh tú, sao chổi, ánh quang, chớp và tiếng sấm—tất cả; lại nữa, Gandharva, Apsarā, Yakṣa, Rākṣasa, các đoàn Bhūta, Uraga, muôn loài thú, các Pitṛ, Siddha, Vidyādhara, Cāraṇa, cây cối và vô số sinh linh sống trong nước, trên đất và giữa hư không—gồm cả quá khứ, hiện tại và vị lai—đều luôn được bao trùm bởi Thân Vũ Trụ (Virāṭ-rūpa) của Bhagavān Puruṣa; chính Ngài bao phủ và nâng đỡ toàn thể vũ trụ.

Verse 16

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Quá khứ, vị lai và hiện tại—mọi điều trong thế gian này—đều là chính Bhagavān Puruṣa, Đấng an trụ trong Thân Vũ Trụ (Virāṭ-rūpa). Toàn thể vũ trụ, động và tĩnh, được Ngài bao phủ; Đấng Vô Lượng ngự trị và nâng đỡ tất cả từ bên trong lẫn bên ngoài.

Verse 17

स्वधिष्ण्यं प्रतपन् प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ । एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहि: पुमान् ॥ १७ ॥

Như mặt trời tỏa rạng, chiếu sáng cả bên trong lẫn bên ngoài, cũng vậy Bhagavān Puruṣa, khi mở rộng Thân Vũ Trụ của Ngài, gìn giữ và soi chiếu muôn loài trong tạo hóa từ nội tại đến ngoại giới.

Verse 18

सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् । महिमैष ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्यय: ॥ १८ ॥

Đấng Puruṣa Tối Thượng là Chúa tể của sự bất tử và vô úy; Ngài vượt lên trên cái chết và “lương thực” là quả báo của nghiệp thế gian. Ôi Nārada, bậc Bà-la-môn! Vì thế, vinh quang của Đấng Tối Thượng thật khó thể đo lường.

Verse 19

पादेषु सर्वभूतानि पुंस: स्थितिपदो विदु: । अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ १९ ॥

Bậc trí biết rằng mọi sinh linh nương nơi chân của Bhagavān Puruṣa—đó là chỗ trụ của một phần tư năng lực của Ngài. Sự bất tử, an ổn và vô úy—trong cõi tối thượng không còn lo âu về già và bệnh—vượt lên trên ba cõi cao và vượt ngoài mọi lớp bao phủ vật chất.

Verse 20

पादास्त्रयो बहिश्चासन्नप्रजानां य आश्रमा: । अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधोऽबृहद्‍व्रत: ॥ २० ॥

Cõi linh thiêng, chiếm ba phần tư năng lực của Thượng Đế, nằm vượt ngoài thế giới vật chất này và đặc biệt dành cho những ai không còn tái sinh. Còn những kẻ luyến ái đời sống gia đình và không giữ nghiêm lời nguyện phạm hạnh phải sống trong ba cõi vật chất.

Verse 21

सृती विचक्रमे विश्वङ्‍साशनानशने उभे । यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रय: ॥ २१ ॥

Nhờ các năng lực của Ngài, Đấng Tối Thượng bao trùm khắp nơi điều hành trọn vẹn cả hai phương diện: sự chế ngự và sự phụng sự bhakti. Ngài là chủ tể tối hậu của cả vô minh (avidyā) lẫn tri kiến chân thật (vidyā), và cũng là chỗ nương tựa của cả hai.

Verse 22

यस्मादण्डं विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणात्मक: । तद् द्रव्यमत्यगाद् विश्वं गोभि: सूर्य इवातपन् ॥ २२ ॥

Từ Đấng Tối Thượng ấy, các cõi trong vũ trụ và hình thể vũ trụ (virāṭ) gồm các yếu tố vật chất, các phẩm chất và các giác quan được sinh ra. Tuy vậy, Ngài vẫn siêu việt và không dính mắc vào những biểu hiện vật chất ấy, như mặt trời tách biệt khỏi tia sáng và sức nóng của mình.

Verse 23

यदास्य नाभ्यान्नलिनादहमासं महात्मन: । नाविदं यज्ञसम्भारान् पुरुषावयवानृते ॥ २३ ॥

Khi ta sinh ra từ đóa sen nơi rốn của Đại Nhân, Mahā-Viṣṇu, ta không có bất cứ vật phẩm nào để cử hành tế lễ yajña. Ngoài các chi thể của Đại Nhân ấy, ta chẳng có gì làm lễ vật.

Verse 24

तेषु यज्ञस्य पशव: सवनस्पतय: कुशा: । इदं च देवयजनं कालश्चोरुगुणान्वित: ॥ २४ ॥

Để cử hành yajña cần có các vật phẩm tế lễ như thú hiến tế, cây cỏ dùng cho soma, cỏ kuśa, cùng với bàn tế (đàn tế) để phụng sự chư thiên và thời điểm thích hợp đầy cát tường, như mùa xuân.

Verse 25

वस्तून्योषधय: स्‍नेहा रसलोहमृदो जलम् । ऋचो यजूंषि सामानि चातुर्होत्रं च सत्तम ॥ २५ ॥

Những vật cần khác gồm: đồ tế khí, ngũ cốc và dược thảo, bơ tinh khiết (ghee) và chất béo thanh tịnh, mật ong và các vị ngọt, vàng và kim loại, đất, nước; cùng với Ṛg Veda, Yajur Veda, Sāma Veda và bốn vị tư tế (ṛtvij) để cử hành yajña, hỡi bậc tối thượng.

Verse 26

नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च । देवतानुक्रम: कल्प: सङ्कल्पस्तन्त्रमेव च ॥ २६ ॥

Những điều cần khác gồm: xưng danh các chư thiên, các thần chú, lễ vật daksina và các hạnh nguyện (vrata); cùng thứ tự các thần, quy tắc nghi lễ (kalpa), lời phát nguyện (saṅkalpa) và pháp thức (tantra).

Verse 27

गतयो मतयश्चैव प्रायश्चित्तं समर्पणम् । पुरुषावयवैरेते सम्भारा: सम्भृता मया ॥ २७ ॥

Cả mục hướng và tâm ý, sự sám hối chuộc lỗi (prāyaścitta) và sự dâng hiến—mọi phẩm vật của yajña này ta đã gom từ chính các chi phần của Thượng Đế Puruṣa.

Verse 28

इति सम्भृतसम्भार: पुरुषावयवैरहम् । तमेव पुरुषं यज्ञं तेनैवायजमीश्वरम् ॥ २८ ॥

Vì thế, sau khi gom đủ phẩm vật yajña từ các chi phần của Puruṣa, ta nhận biết chính Ngài là yajña; và nhờ chính Ngài, ta cử hành yajña để làm đẹp lòng Đấng Tối Thượng.

Verse 29

ततस्ते भ्रातर इमे प्रजानां पतयो नव । अयजन् व्यक्तमव्यक्तं पुरुषं सुसमाहिता: ॥ २९ ॥

Rồi sau đó, hỡi con, chín người anh của con—những bậc chủ quản các loài—với tâm định tĩnh sâu xa đã cử hành yajña để làm hài lòng Puruṣa, cả phương diện hiển lộ lẫn vô hiển.

Verse 30

ततश्च मनव: काले ईजिरे ऋषयोऽपरे । पितरो विबुधा दैत्या मनुष्या: क्रतुभिर्विभुम् ॥ ३० ॥

Sau đó, đúng thời, các Manu, các đại hiền triết, các bậc tổ tiên (Pitṛ), các vị thần uyên bác, các Daitya và loài người đã cử hành nhiều tế lễ (yajña) để làm đẹp lòng Đấng Tối Thượng.

Verse 31

नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् । गृहीतमायोरुगुण: सर्गादावगुण: स्वत: ॥ ३१ ॥

Toàn thể vũ trụ này nương tựa nơi Bhagavān Nārāyaṇa. Ngài tự mình tiếp nhận năng lực māyā hùng mạnh; tuy lúc khởi đầu sáng tạo dường như liên hệ với các guṇa, nhưng tự tánh Ngài vĩnh viễn là nirguṇa.

Verse 32

सृजामि तन्नियुक्तोऽहं हरो हरति तद्वश: । विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति त्रिशक्तिधृक् ॥ ३२ ॥

Theo ý chí của Ngài, ta tạo dựng; Hara (Śiva) hủy diệt dưới quyền Ngài; còn chính Ngài, trong hình tướng Puruṣa, nắm giữ ba năng lực và gìn giữ toàn thể vũ trụ.

Verse 33

इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि । नान्यद्भगवत: किंचिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥ ३३ ॥

Hỡi con yêu, điều con hỏi ta đã nói rõ như vậy. Hãy biết chắc rằng: bất cứ điều gì tồn tại—là nguyên nhân hay kết quả, thuộc cõi vật chất hay cõi linh thiêng—đều nương tựa nơi Bhagavān, Đấng Tối Thượng; ngoài Ngài không có gì độc lập.

Verse 34

न भारती मेऽङ्ग मृषोपलक्ष्यते न वै क्‍वचिन्मे मनसो मृषा गति: । न मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्मे हृदौत्कण्ठ्यवता धृतो हरि: ॥ ३४ ॥

Hỡi Nārada, vì ta đã nắm giữ với niềm khát khao mãnh liệt đôi chân sen của Hari, nên lời ta nói chưa từng bị chứng là sai. Dòng tiến của tâm ta không hề bị ngăn trở, và các giác quan ta cũng không sa vào nẻo tà vì sự luyến chấp vật chất tạm bợ.

Verse 35

सोऽहं समाम्नायमयस्तपोमय: प्रजापतीनामभिवन्दित: पति: । आस्थाय योगं निपुणं समाहित- स्तं नाध्यगच्छं यत आत्मसम्भव: ॥ ३५ ॥

Ta là Phạm Thiên, viên mãn trong truyền thừa Veda, đầy khổ hạnh và tinh thông yoga; dù được các Prajāpati kính lễ, ta vẫn không thể thấu hiểu Ngài—Đấng Tối Thượng, nguồn gốc của chính sự sinh ra của ta.

Verse 36

नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् । यो ह्यात्ममायाविभवं स्म पर्यगाद् यथा नभ: स्वान्तमथापरे कुत: ॥ ३६ ॥

Vì vậy, điều tốt nhất cho ta là quy phục dưới chân Ngài—nơi cắt đứt khổ đau sinh tử luân hồi, vô cùng cát tường và đưa đến an lạc. Ngay cả bầu trời cũng không thể ước lượng giới hạn của chính sự bao la của nó; vậy kẻ khác làm sao đo được giới hạn của Thượng Đế?

Verse 37

नाहं न यूयं यद‍ृतां गतिं विदु- र्न वामदेव: किमुतापरे सुरा: । तन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चात्मसमं विचक्ष्महे ॥ ३७ ॥

Vì ngay cả Śiva (Vāmadeva), các ngươi và ta cũng không thể xác định giới hạn của hỷ lạc tâm linh, thì các chư thiên khác sao biết được? Bị năng lực huyễn ảo bên ngoài của Thượng Đế làm mê hoặc, chúng ta chỉ thấy vũ trụ hiển lộ này tùy theo khả năng riêng của mỗi người.

Verse 38

यस्यावतारकर्माणि गायन्ति ह्यस्मदादय: । न यं विदन्ति तत्त्वेन तस्मै भगवते नम: ॥ ३८ ॥

Xin dâng lời đảnh lễ lên Đấng Bhagavān Tối Thượng, Đấng mà các hóa thân và thánh hạnh của Ngài chúng ta ca tụng; dẫu vậy, Ngài vẫn khó có thể được biết trọn vẹn đúng như thật.

Verse 39

स एष आद्य: पुरुष: कल्पे कल्पे सृजत्यज: । आत्मात्मन्यात्मनात्मानं स संयच्छति पाति च ॥ ३९ ॥

Chính Ngài là Purusha nguyên thủy, Đấng không sinh; qua mỗi kiếp (kalpa) Ngài tạo dựng vũ trụ hiển lộ này. Sự sáng tạo diễn ra trong chính Ngài; vật chất và mọi biểu hiện đều là sự mở rộng của Ngài. Ngài gìn giữ một thời gian rồi lại thu nhiếp tất cả trở về trong Ngài.

Verse 40

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

Đức Thượng Đế chí tôn hoàn toàn thanh tịnh, không vướng nhiễm sắc thái vật chất. Ngài là Chân Lý Tuyệt Đối và hiện thân của tri kiến viên mãn—vô thủy vô chung, vượt ngoài phẩm tính, thường hằng và độc nhất.

Verse 41

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

Hỡi Ṛṣi Nārada, chỉ các bậc hiền triết có tâm và các căn an tịnh, thoát khỏi mọi khát vọng vật chất, mới có thể nhận biết Ngài. Còn khi vin vào những lập luận vô căn cứ, mọi sự bị bóp méo và Chúa tể khuất khỏi tầm nhìn.

Verse 42

आद्योऽवतार: पुरुष: परस्य काल: स्वभाव: सदसन्मनश्च । द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि विराट् स्वराट् स्थास्‍नु चरिष्णु भूम्न: ॥ ४२ ॥

Kāraṇārṇavaśāyī Viṣṇu là hóa thân đầu tiên của Đấng Tối Thượng. Ngài làm chủ thời gian vĩnh cửu, không gian, nhân-quả, tâm, các yếu tố vật chất, biến đổi, các guṇa, các căn, hình tướng vũ trụ, Garbhodakaśāyī Viṣṇu, và tổng thể mọi sinh linh—động và tĩnh.

Verse 43

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

Ta, Brahmā; Bhava (Śiva); Yajña (Viṣṇu); các Prajāpati như Dakṣa; các ngươi như Nārada; cùng các vị hộ thế của cõi trời, hư không, địa giới và địa phủ—tất cả chỉ là ánh hiện của một phần rất nhỏ năng lực siêu việt của Thượng Đế.

Verse 44

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

Các vị đứng đầu Gandharva, Vidyādhara và Cāraṇa; các chúa tể Yakṣa, Rakṣasa, Uraga và Nāga; các bậc ṛṣi tối thượng và các chủ của tổ tiên; các vua Daitya, chúa tể Siddha và thủ lĩnh Dānava; cùng các loài preta, piśāca, bhūta, kūṣmāṇḍa, thủy tộc, thú dữ và chim chóc—tất cả cũng chỉ là phần nhỏ của năng lực Ngài.

Verse 45

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

Chính ta (Phạm Thiên), Bhava (Śiva), Yajña, các Prajāpati như Dakṣa, các ngươi là Nārada và các Kumāra, các hộ thần cõi trời như Indra và Candra, các vị chủ quản Bhūrloka, Nṛloka và Talaloka, các thủ lĩnh Gandharva, Vidyādhara và Cāraṇa, các chúa tể Yakṣa, Rakṣasa, Uraga và Nāga, các đại ṛṣi, các Pitṛ, các vua daitya-dānava và các siddha, cùng với preta, piśāca, bhūta, kūṣmāṇḍa, chúa tể loài thủy tộc, thú dữ và chim muông—tóm lại, bất cứ điều gì trong thế gian tỏ ra phi thường về uy lực, vinh quang, trí mẫn, sức mạnh, lòng khoan dung, vẻ đẹp, sự khiêm nhu và phú quý, dù có hình hay vô hình, đều không phải chính Thực Tại Tối Thượng của Bhagavān; đó chỉ là một phần nhỏ của năng lực siêu việt của Ngài.

Verse 46

प्राधान्यतो यानृष आमनन्ति लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्न: । आपीयतां कर्णकषायशोषा- ननुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशान् ॥ ४६ ॥

Hỡi Nārada, nay ta sẽ lần lượt thuật lại các hóa thân trò chơi (līlā-avatāra) của Đấng Tối Đại, như các bậc ṛṣi đã nêu là trọng yếu. Nghe những hành trạng ấy làm khô sạch mọi uế trược tích tụ nơi tai; các cuộc lila ấy êm dịu, đáng thưởng thức, nên luôn ở trong lòng ta.