Adhyaya 10

Verse 1

श्रीशुक उवाच अत्र सर्गो विसर्गश्च स्थानं पोषणमूतय: । मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिराश्रय: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Trong Śrīmad-Bhāgavatam có mười đề mục: sarga, visarga, sthāna, sự che chở của Bhagavān, ūti (động lực hành nghiệp), manvantara, īśa-anukathā, nirodha, mukti và āśraya (Chân Lý Tối Thượng).

Verse 2

दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानामिह लक्षणम् । वर्णयन्ति महात्मान: श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा ॥ २ ॥

Để làm nổi bật sự siêu việt thanh tịnh của đề mục thứ mười—āśraya—các bậc đại thánh mô tả dấu hiệu của chín đề mục còn lại: khi dựa vào śruti, khi giải thích trực tiếp ý nghĩa, và khi tóm lược rõ ràng.

Verse 3

भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृत: । ब्रह्मणो गुणवैषम्याद्विसर्ग: पौरुष: स्मृत: ॥ ३ ॥

Sự tạo thành ban đầu của mười sáu yếu tố—năm đại, năm tanmātra, năm căn tri và tâm—được gọi là sarga; còn sự tạo thành tiếp theo do Brahmā, phát sinh từ sự sai biệt của các guṇa, được gọi là visarga (tạo hóa thứ cấp).

Verse 4

स्थितिर्वैकुण्ठविजय: पोषणं तदनुग्रह: । मन्वन्तराणि सद्धर्म ऊतय: कर्मवासना: ॥ ४ ॥

Tình trạng đúng đắn của chúng sinh là “chiến thắng Vaikuṇṭha”: vâng theo luật của Bhagavān và an trú trong an bình; sự nuôi dưỡng là ân huệ của Ngài. Manvantara là sự thiết lập chánh pháp, còn ūti là động lực phát sinh từ dục vọng nghiệp—ham muốn quả báo.

Verse 5

अवतारानुचरितं हरेश्चास्यानुवर्तिनाम् । पुंसामीशकथा: प्रोक्ता नानाख्यानोपबृंहिता: ॥ ५ ॥

‘Īśa-kathā’ là những lời kể về các avatāra của Bhagavān Hari và các hành trạng của Ngài, cùng với hành động của các đại bhakta theo bước Ngài; được làm phong phú bởi nhiều truyện tích thánh.

Verse 6

निरोधोऽस्यानुशयनमात्मन: सह शक्तिभि: । मुक्तिर्हित्वान्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थिति: ॥ ६ ॥

Nirodha là khi jīva, cùng với khuynh hướng bị điều kiện hóa và các năng lực của mình, hòa nhập vào giấc ngủ huyền nhiệm (yoga-nidrā) của Mahā-Viṣṇu; đó là sự thu hồi của vũ trụ. Mukti là khi bỏ thân thô và thân vi tế biến đổi, jīva an trụ vĩnh viễn trong svarūpa của mình.

Verse 7

आभासश्च निरोधश्च यतोऽस्त्यध्यवसीयते । स आश्रय: परं ब्रह्म परमात्मेति शब्द्यते ॥ ७ ॥

Đấng từ nơi Ngài mà sự hiển lộ của vũ trụ, nơi nương tựa và cả sự nirodha (thu hồi) được xác quyết—Ngài chính là Āśraya. Ngài được tôn xưng là Parabrahman và Paramātmā; Ngài là Chân Lý Tuyệt Đối, cội nguồn tối thượng.

Verse 8

योऽध्यात्मिकोऽयं पुरुष: सोऽसावेवाधिदैविक: । यस्तत्रोभयविच्छेद: पुरुषो ह्याधिभौतिक: ॥ ८ ॥

Cá nhân jīva với các công cụ giác quan được gọi là puruṣa adhyātmika. Vị thần chủ quản các giác quan được gọi là adhidaivika. Còn hình thể thô hiện ra do sự kết hợp và phân ly của cả hai được gọi là adhibhautika puruṣa.

Verse 9

एकमेकतराभावे यदा नोपलभामहे । त्रितयं तत्र यो वेद स आत्मा स्वाश्रयाश्रय: ॥ ९ ॥

Nếu thiếu một trong ba trạng thái này thì hai trạng thái kia không thể được hiểu; cả ba nương tựa lẫn nhau. Nhưng Đấng Tối Thượng, chứng tri cả ba như “chỗ nương của mọi chỗ nương”, là độc lập với tất cả; Ngài là nơi nương tựa tối thượng.

Verse 10

पुरुषोऽण्डं विनिर्भिद्य यदासौ स विनिर्गत: । आत्मनोऽयनमन्विच्छन्नपोऽस्राक्षीच्छुचि: शुची: ॥ १० ॥

Mahā‑Viṣṇu trong hình tướng puruṣa từ Đại Dương Nhân Quả xuất hiện, tách các vũ trụ ra riêng; rồi, mong tìm nơi nằm trong mỗi vũ trụ, Ngài tạo nên dòng nước thanh tịnh Garbhodaka và đi vào từng vũ trụ ấy.

Verse 11

तास्ववात्सीत् स्वसृष्टासु सहस्रंपरिवत्सरान् । तेन नारायणो नाम यदाप: पुरुषोद्भवा: ॥ ११ ॥

Đức Chí Tôn an trụ trong dòng nước do chính Ngài tạo ra suốt ngàn năm. Nước phát sinh từ Đấng Purusha tối thượng gọi là ‘nāra’; vì Ngài nằm trên nước ấy nên được tôn xưng là ‘Nārāyaṇa’.

Verse 12

द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । यदनुग्रहत: सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ॥ १२ ॥

Vật chất, nghiệp, thời gian, bản tính (các guna) và muôn jīva—tất cả chỉ hiện hữu nhờ ân huệ của Ngài; khi Ngài ngoảnh mặt, mọi sự liền trở nên không còn.

Verse 13

एको नानात्वमन्विच्छन् योगतल्पात् समुत्थित: । वीर्यं हिरण्मयं देवो मायया व्यसृजत् त्रिधा ॥ १३ ॥

Đấng Chúa Tể duy nhất, từ giường yoga-nidrā, khởi ý muốn hiển lộ muôn vẻ; nhờ năng lực māyā, Ngài phát sinh biểu tượng tinh chủng màu vàng, phân thành ba phần.

Verse 14

अधिदैवमथाध्यात्ममधिभूतमिति प्रभु: । अथैकं पौरुषं वीर्यं त्रिधाभिद्यत तच्छृणु ॥ १४ ॥

Một năng lực puruṣa của Chúa Tể được phân làm ba: adhidaiwa, adhyātma và adhibhūta; hãy nghe ta nói cách sự phân chia ấy diễn ra.

Verse 15

अन्त:शरीर आकाशात् पुरुषस्य विचेष्टत: । ओज: सहो बलं जज्ञे तत: प्राणो महानसु: ॥ १५ ॥

Từ hư không nằm trong thân thể siêu việt của Mahā-Viṣṇu đang hiển lộ, do sự vận hành của Ngài, phát sinh năng lực giác quan, sức mạnh tâm trí và lực thân; rồi Mahā-prāṇa—cội nguồn tổng thể của sinh lực—xuất hiện.

Verse 16

अनुप्राणन्ति यं प्राणा: प्राणन्तं सर्वजन्तुषु । अपानन्तमपानन्ति नरदेवमिवानुगा: ॥ १६ ॥

Như bề tôi theo vua, cũng vậy: khi năng lực prāṇa toàn thể vận hành thì mọi hữu tình đều vận động; khi năng lực ấy dừng lại, các hoạt động của căn (giác quan) cũng lắng yên.

Verse 17

प्राणेनाक्षिपता क्षुत् तृडन्तरा जायते विभो: । पिपासतो जक्षतश्च प्राङ्‍मुखं निरभिद्यत ॥ १७ ॥

Khi lực sống bị Virāṭ-Puruṣa khuấy động, đói và khát liền sinh; và khi Ngài muốn uống và ăn, miệng liền mở ra hiển lộ.

Verse 18

मुखतस्तालु निर्भिन्नं जिह्वा तत्रोपजायते । ततो नानारसो जज्ञे जिह्वया योऽधिगम्यते ॥ १८ ॥

Từ miệng, vòm miệng hiển lộ, rồi lưỡi cũng sinh ra nơi đó; tiếp theo, muôn vị khác nhau xuất hiện để lưỡi có thể nếm biết.

Verse 19

विवक्षोर्मुखतो भूम्नो वह्निर्वाग् व्याहृतं तयो: । जले चैतस्य सुचिरं निरोध: समजायत ॥ १९ ॥

Khi Đấng Tối Thượng muốn nói, lời nói rung lên từ miệng; rồi từ miệng ấy sinh ra vị thần chủ quản là Agni (lửa). Nhưng khi Ngài nằm trong nước, các chức năng ấy bị đình chỉ rất lâu.

Verse 20

नासिके निरभिद्येतां दोधूयति नभस्वति । तत्र वायुर्गन्धवहो घ्राणो नसि जिघृक्षत: ॥ २० ॥

Sau đó, khi Đấng Puruṣa Tối Thượng muốn ngửi hương, lỗ mũi và hơi thở liền sinh; căn khứu giác và các mùi xuất hiện, và vị thần gió mang hương cũng được hiển lộ.

Verse 21

यदात्मनि निरालोकमात्मानं च दिद‍ृक्षत: । निर्भिन्ने ह्यक्षिणी तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रह: ॥ २१ ॥

Khi muôn vật còn trong bóng tối, Đức Bhagavān muốn thấy chính Ngài và tạo hóa. Bấy giờ đôi mắt hiển lộ; Surya là thần ánh sáng, năng lực thị giác và đối tượng được thấy cũng hiện ra.

Verse 22

बोध्यमानस्य ऋषिभिरात्मनस्तज्जिघृक्षत: । कर्णौ च निरभिद्येतां दिश: श्रोत्रं गुणग्रह: ॥ २२ ॥

Khi các đại hiền triết khởi tâm muốn biết Ātman, ý muốn lắng nghe liền sinh. Bấy giờ tai hiển lộ; các phương hướng làm thần chủ, năng lực thính giác và đối tượng nghe được cũng hiện ra.

Verse 23

वस्तुनो मृदुकाठिन्यलघुगुर्वोष्णशीतताम् । जिघृक्षतस्त्वङ् निर्भिन्ना तस्यां रोममहीरुहा: । तत्र चान्तर्बहिर्वातस्त्वचा लब्धगुणो वृत: ॥ २३ ॥

Khi khởi ý muốn cảm nhận các đặc tính của vật chất—mềm và cứng, nhẹ và nặng, nóng và lạnh—thì da, nền tảng của xúc giác, hiển lộ; các lỗ chân lông, lông trên thân và các vị thần chủ quản (thần cây) cũng sinh ra. Trong và ngoài da có lớp khí bao phủ khiến tính chất xúc chạm trở nên rõ rệt.

Verse 24

हस्तौ रुरुहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीर्षया । तयोस्तु बलवानिन्द्र आदानमुभयाश्रयम् ॥ २४ ॥

Sau đó, khi Đấng Tối Thượng muốn thực hiện muôn việc, đôi tay hiển lộ. Cùng lúc xuất hiện sức mạnh của tay, Indra—vị thần cõi trời—và các hành động nương vào cả hai (như nắm lấy, trao nhận).

Verse 25

गतिं जिगीषत: पादौ रुरुहातेऽभिकामिकाम् । पद्‍भ्यां यज्ञ: स्वयं हव्यं कर्मभि: क्रियते नृभि: ॥ २५ ॥

Rồi vì muốn chế ngự sự vận động, đôi chân hiển lộ; từ đôi chân sinh ra vị thần chủ quản mang danh Viṣṇu. Dưới sự giám sát trực tiếp của Ngài, con người miệt mài làm bổn phận và dâng havyā trong yajña bằng các hành nghiệp của mình.

Verse 26

निरभिद्यत शिश्नो वै प्रजानन्दामृतार्थिन: । उपस्थ आसीत् कामानां प्रियं तदुभयाश्रयम् ॥ २६ ॥

Sau đó, vì lạc thú ái dục, sinh con nối dõi và nếm cam lộ cõi trời, Đức Bhagavān hiển lộ cơ quan sinh dục (upastha); đối tượng dục lạc và vị thần chủ quản Prajāpati đều nương nơi đó.

Verse 27

उत्सिसृक्षोर्धातुमलं निरभिद्यत वै गुदम् । तत: पायुस्ततो मित्र उत्सर्ग उभयाश्रय: ॥ २७ ॥

Kế đó, khi Ngài muốn thải bỏ cặn bã của thức ăn, hậu môn và căn thải xuất hiện, cùng vị thần chủ quản Mitra; cả căn và vật bị thải đều nương nơi sự che chở ấy.

Verse 28

आसिसृप्सो: पुर: पुर्या नाभिद्वारमपानत: । तत्रापानस्ततो मृत्यु: पृथक्त्वमुभयाश्रयम् ॥ २८ ॥

Sau đó, khi có ý muốn chuyển từ thân này sang thân khác, cửa rốn, khí apāna và tử thần được tạo ra cùng lúc; rốn là nơi nương tựa cho cả cái chết và lực phân ly.

Verse 29

आदित्सोरन्नपानानामासन् कुक्ष्यन्त्रनाडय: । नद्य: समुद्राश्च तयोस्तुष्टि: पुष्टिस्तदाश्रये ॥ २९ ॥

Khi khởi ý muốn ăn và uống, bụng, ruột và các mạch (nāḍī) được hiển lộ; sông ngòi và biển cả là nền tảng cho sự no đủ và nuôi dưỡng của chúng.

Verse 30

निदिध्यासोरात्ममायां हृदयं निरभिद्यत । ततो मनश्चन्द्र इति सङ्कल्प: काम एव च ॥ ३० ॥

Khi Ngài muốn quán niệm các hoạt dụng của năng lực riêng mình (ātma-māyā), trái tim—nơi trú của tâm—được hiển lộ; rồi tâm, mặt trăng (thần chủ quản của tâm), ý chí quyết định và mọi dục vọng cũng xuất hiện.

Verse 31

त्वक्‍चर्ममांसरुधिरमेदोमज्जास्थिधातव: । भूम्यप्तेजोमया: सप्त प्राणो व्योमाम्बुवायुभि: ॥ ३१ ॥

Lớp mỏng trên da, da, thịt, máu, mỡ, tủy và xương—bảy chất này thuộc về đất, nước và lửa; còn prāṇa (hơi thở sinh mệnh) phát sinh từ hư không, nước và gió.

Verse 32

गुणात्मकानीन्द्रियाणि भूतादिप्रभवा गुणा: । मन: सर्वविकारात्मा बुद्धिर्विज्ञानरूपिणी ॥ ३२ ॥

Các giác quan mang tính guṇa; các guṇa phát sinh từ bhūtādi (ngã chấp/ahaṅkāra). Tâm (manas) là nơi chịu mọi biến trạng; còn trí (buddhi) là hình thái của vijñāna—năng lực suy xét phân biệt.

Verse 33

एतद्भगवतो रूपं स्थूलं ते व्याहृतं मया । मह्यादिभिश्चावरणैरष्टभिर्बहिरावृतम् ॥ ३३ ॥

Như vậy ta đã trình bày cho ngươi hình tướng thô của Bhagavān; nó bị bao phủ từ bên ngoài bởi tám lớp che phủ như mahī (đất) v.v.

Verse 34

अत: परं सूक्ष्मतममव्यक्तं निर्विशेषणम् । अनादिमध्यनिधनं नित्यं वाङ्‍मनस: परम् ॥ ३४ ॥

Vì thế, vượt lên trên biểu hiện thô này là một hiển lộ siêu việt tinh vi hơn cả tinh vi: avyakta và nirviśeṣa; không đầu, không giữa, không cuối; thường hằng, vượt ngoài lời nói và suy tưởng.

Verse 35

अमुनी भगवद्रूपे मया ते ह्यनुवर्णिते । उभे अपि न गृह्णन्ति मायासृष्टे विपश्चित: ॥ ३५ ॥

Cả hai hình tướng của Bhagavān mà ta vừa mô tả từ góc nhìn vật chất đều không được các bhakta thanh tịnh—những người biết Ngài chân thật—chấp nhận, vì họ thấy đó là sản phẩm của māyā.

Verse 36

स वाच्यवाचकतया भगवान् ब्रह्मरूपधृक् । नामरूपक्रिया धत्ते सकर्माकर्मक: पर: ॥ ३६ ॥

Đấng Bhagavān mang hình thái Brahman, hiển lộ danh, sắc, phẩm tính, lila, quyến thuộc và muôn vẻ siêu việt của Ngài; tuy không bị tác động bởi mọi hành vi, Ngài vẫn hiện như đang tham dự vào đó.

Verse 37

प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥

Hỡi Đại vương, các Prajāpati, Manu, chư thiên, các ṛṣi, các Pitṛ, Siddha, Cāraṇa, Gandharva, Vidyādhara, Asura, Guhyaka, Kinnara, Apsara, Nāga và loài rắn, Kimpuruṣa, loài người, cư dân Mātṛloka, rākṣasa, piśāca, preta-bhūta-vināyaka, kūṣmāṇḍa, kẻ cuồng loạn, vetāla, yātudhāna và các tinh tú—tất thảy đều do Đấng Tối Thượng tạo lập tùy theo nghiệp quá khứ của họ.

Verse 38

प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥

Hỡi Đại vương, Kinnara và Apsara, Nāga và loài rắn, Kimpuruṣa, loài người, cư dân Mātṛloka, rākṣasa và piśāca, cùng preta-bhūta-vināyaka—tất thảy đều do Đấng Tối Thượng tạo lập theo nghiệp quá khứ.

Verse 39

प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥

Hỡi Đại vương, kūṣmāṇḍa, kẻ cuồng loạn, vetāla, yātudhāna và các tinh tú; cùng chim muông, thú rừng, gia súc, cây cối, núi non và loài bò sát—tất thảy đều do Đấng Tối Thượng tạo lập theo nghiệp.

Verse 40

प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥

Hỡi Đại vương, các loài khác sống trong nước, trên đất và giữa hư không—thuộc hai loại và bốn loại, ở trạng thái thiện, ác hay pha trộn—đó là dòng vận hành của nghiệp; tất cả đều do Đấng Tối Thượng tạo lập tùy theo nghiệp quá khứ của mình.

Verse 41

सत्त्वं रजस्तम इति तिस्र: सुरनृनारका: । तत्राप्येकैकशो राजन् भिद्यन्ते गतयस्त्रिधा । यदैकैकतरोऽन्याभ्यां स्वभाव उपहन्यते ॥ ४१ ॥

Do ba phẩm chất của tự nhiên vật chất—sattva, rajas và tamas—mà có các loài hữu tình như chư thiên, loài người và chúng sinh địa ngục. Tâu Đại vương, ngay cả mỗi phẩm chất khi hòa lẫn với hai phẩm chất kia cũng chia thành ba; khi một phẩm chất bị hai phẩm chất khác che lấp, khuynh hướng và nếp tính của chúng sinh liền theo đó mà thành.

Verse 42

स एवेदं जगद्धाता भगवान् धर्मरूपधृक् । पुष्णाति स्थापयन् विश्वं तिर्यङ्‍नरसुरादिभि: ॥ ४२ ॥

Chính Ngài là Bhagavān, Đấng nâng đỡ vũ trụ, mang hình tướng của Dharma. Sau khi an lập sự sáng tạo, Ngài nuôi dưỡng thế giới qua các dạng loài—thú, người và chư thiên—và giáng thế làm avatāra để cứu độ các linh hồn bị ràng buộc.

Verse 43

तत: कालाग्निरुद्रात्मा यत्सृष्टमिदमात्मन: । संनियच्छति तत् काले घनानीकमिवानिल: ॥ ४३ ॥

Rồi đến cuối kiếp (kalpa), chính Thượng Đế trong hình tướng Kālāgni-Rudra sẽ tiêu diệt toàn bộ tạo vật của Ngài, như gió xua tan từng cụm mây.

Verse 44

इत्थंभावेन कथितो भगवान् भगवत्तम: । नेत्थंभावेन हि परं द्रष्टुमर्हन्ति सूरय: ॥ ४४ ॥

Các bậc siêu việt mô tả Bhagavān tối thượng như vậy. Nhưng những người bhakta thanh tịnh xứng đáng được thấy vinh quang siêu linh còn cao hơn, vượt ngoài các đặc điểm này.

Verse 45

नास्य कर्मणि जन्मादौ परस्यानुविधीयते । कर्तृत्वप्रतिषेधार्थं माययारोपितं हि तत् ॥ ४५ ॥

Đối với Đấng Tối Thượng, không thể gán cho Ngài vai trò ‘tác giả trực tiếp’ trong việc tạo dựng hay hủy diệt thế giới vật chất. Những lời Veda nói về sự can dự trực tiếp của Ngài chỉ nhằm bác bỏ ý niệm rằng prakṛti là đấng sáng tạo; đó là cách diễn đạt do māyā quy ước để đạt mục đích ấy.

Verse 46

अयं तु ब्रह्मण: कल्प: सविकल्प उदाहृत: । विधि: साधारणो यत्र सर्गा: प्राकृतवैकृता: ॥ ४६ ॥

Đây là kalpa của Phạm Thiên được nêu tóm lược, là nguyên tắc điều hành trong suốt một ngày của Brahmā. Theo quy luật chung ấy diễn ra các sarga prākṛta và vaīkṛta; và trong sự tạo lập mahat-tattva, vật chất tự nhiên cũng lan tỏa, phân tán theo cùng một định luật.

Verse 47

परिमाणं च कालस्य कल्पलक्षणविग्रहम् । यथा पुरस्ताद्व्याख्यास्ये पाद्मं कल्पमथो श‍ृणु ॥ ४७ ॥

Tâu Đại vương, về sự đo lường của thời gian cùng các đặc tướng thô và tế của nó, ta sẽ lần lượt giải thích về sau; còn bây giờ, xin hãy lắng nghe Pādma-kalpa.

Verse 48

शौनक उवाच यदाह नो भवान् सूत क्षत्ता भागवतोत्तम: । चचार तीर्थानि भुवस्त्यक्त्वा बन्धून् सुदुस्त्यजान् ॥ ४८ ॥

Śaunaka Ṛṣi thưa: Này Sūta, trước đây ngài đã kể rằng Vidura, bậc bhāgavata tối thượng (kṣattā), đã rời bỏ những thân quyến khó lòng rời bỏ và du hành khắp các thánh địa trên cõi đất. Vì vậy nay tôi xin hỏi về Vidura ấy.

Verse 49

क्षत्तु: कौशारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंश्रित: । यद्वा स भगवांस्तस्मै पृष्टस्तत्त्वमुवाच ह ॥ ४९ ॥ ब्रूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् । बन्धुत्यागनिमित्तं च यथैवागतवान् पुन: ॥ ५० ॥

Śaunaka Ṛṣi thưa: Bạch hiền giả, xin hãy kể cho chúng tôi cuộc đối thoại mang tính siêu linh giữa Vidura (kṣattā) và Maitreya Kaushāravi—Vidura đã hỏi điều gì và Maitreya đã đáp chân lý (tattva) nào. Xin cũng cho biết vì sao Vidura từ bỏ mối ràng buộc gia tộc, vì sao lại trở về nhà, và những hành trạng của ông tại các thánh địa hành hương.

Verse 50

क्षत्तु: कौशारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंश्रित: । यद्वा स भगवांस्तस्मै पृष्टस्तत्त्वमुवाच ह ॥ ४९ ॥ ब्रूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् । बन्धुत्यागनिमित्तं च यथैवागतवान् पुन: ॥ ५० ॥

Bạch hiền giả, xin hãy thuật cho chúng tôi mọi hành trạng của Vidura—vì sao ông từ bỏ ràng buộc gia tộc, bằng cách nào ông trở về nhà, và ông đã thực hành điều gì tại các thánh địa; đồng thời xin trình bày đúng đắn tinh yếu lời dạy của Maitreya.

Verse 51

सूत उवाच राज्ञा परीक्षिता पृष्टो यदवोचन्महामुनि: । तद्वोऽभिधास्ये श‍ृणुत राज्ञ: प्रश्नानुसारत: ॥ ५१ ॥ यच्च व्रजन्त्यनिमिषामृषभानुवृत्त्या दूरेयमा ह्युपरि न: स्पृहणीयशीला: । भर्तुर्मिथ: सुयशस: कथनानुराग- वैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गा: ॥

Śrī Sūta Gosvāmī nói: Những điều đại hiền triết đã giảng để đáp các câu hỏi của vua Parīkṣit, nay ta sẽ thuật lại theo đúng thứ tự câu hỏi; xin hãy lắng nghe chăm chú.