Adhyaya 4

Verse 1

मैत्रेय उवाच एतावदुक्त्वा विरराम शङ्कर: पत्‍न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् । सुहृद्दिद‍ृक्षु: परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ॥ १ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Nói bấy nhiêu rồi, Śaṅkara im lặng, nghĩ đến cảnh ngộ của Satī ở cả hai phía. Satī khao khát gặp người thân nơi nhà cha, nhưng cũng sợ lời cảnh báo của Bhavān; tâm trí dao động, nàng đi ra đi vào phòng như chiếc đu đưa qua lại.

Verse 2

सुहृद्दिद‍ृक्षाप्रतिघातदुर्मना: स्‍नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला । भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथु: ॥ २ ॥

Satī buồn bã vì bị ngăn không cho gặp người thân; vì tình thương nàng bật khóc, nước mắt tuôn khiến lòng rối bời. Run rẩy, nàng nhìn người chồng vô song là Bhava (Śiva) với cơn giận, như thể muốn thiêu đốt bằng ánh mắt.

Verse 3

ततो विनि:श्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा । पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान् प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रिय: ॥ ३ ॥

Sau đó Satī thở dài nặng nề; lòng nàng bị thiêu đốt bởi sầu muộn và phẫn nộ. Nàng rời bỏ Śaṅkara, bậc được hiền thánh yêu kính, người vì tình thương đã ban cho nàng nửa thân mình, rồi đi về nhà cha; do tâm trí bị mê bởi yếu mềm nữ tính nên hành động ấy là thiếu sáng suốt.

Verse 4

तामन्वगच्छन् द्रुतविक्रमां सतीम् एकां त्रिनेत्रानुचरा: सहस्रश: । सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादय: पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथा: ॥ ४ ॥

Thấy Satī đi một mình rất nhanh, hàng ngàn tùy tùng của Śiva ba mắt—đứng đầu là Maṇimān, Mada và những vị khác—cùng các Yakṣa và thị giả, liền vội vã theo sau, với bò Nandī đi trước.

Verse 5

तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभि: । गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभि- र्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु: ॥ ५ ॥

Các tùy tùng cho Satī ngồi trên lưng bò, mang theo chim cưng của nàng, bóng, gương, hoa sen, lọng trắng lớn, quạt chauri, vòng hoa và các vật dụng khác để nàng hưởng dùng. Có đoàn ca hát theo sau, cùng tiếng trống, tù và ốc và sáo kèn; cả đoàn rước uy nghi như một cuộc duyệt binh hoàng gia.

Verse 6

आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वश: । मृद्दार्वय:काञ्चनदर्भचर्मभि- र्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ॥ ६ ॥

Rồi nàng đến nhà cha, nơi đang cử hành tế lễ, và bước vào pháp đàn vang dội tiếng tụng Veda. Tại đó có các brāhmaṇa, đại hiền ṛṣi và chư thiên tụ hội khắp nơi; lại có các thú tế và những bình khí làm bằng đất, gỗ, đá/sắt, vàng, cỏ darbha và da—đầy đủ vật dụng cần cho nghi lễ.

Verse 7

तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जन: । ऋते स्वसृर्वै जननीं च सादरा: प्रेमाश्रुकण्ठ्य: परिषस्वजुर्मुदा ॥ ७ ॥

Khi Satī đến pháp đàn cùng đoàn tùy tùng, vì sợ Dakṣa nên không ai trong những người dự lễ tiếp đón nàng một cách kính trọng. Chỉ có mẹ và các chị em gái của nàng bước ra ân cần; cổ họ nghẹn vì lệ yêu thương, rồi vui mừng ôm lấy nàng và nói lời dịu ngọt.

Verse 8

सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् । दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ॥ ८ ॥

Mẹ, các chị em và các dì ân cần hỏi thăm, dâng chỗ ngồi và lễ vật; nhưng vì cha nàng không chào đón cũng chẳng hỏi han, nên Satī không đáp lời và không nhận bất cứ thứ gì.

Verse 9

अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ । अनाद‍ृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ॥ ९ ॥

Trong pháp trường tế lễ, Satī thấy không có phần cúng dường dành cho Rudra, và hiểu rằng cha nàng đã khinh mạn Đại Thần Śiva; hơn nữa, Dakṣa cũng chẳng tiếp đãi nàng. Vì thế Satī, người chủ tọa của hội tế, nổi giận dữ dội và nhìn cha như thể sẽ thiêu đốt ông bằng ánh mắt.

Verse 10

जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् । स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिश‍ृण्वत: ॥ १० ॥

Trong cơn giận và đau buồn, Satī dùng lời nghiêm khắc quở trách Dakṣa—kẻ ghét Śiva, tự đắc về những tế lễ rườm rà, nhọc nhằn như đường khói. Các bhūta tùy tùng của Śiva đứng dậy định làm hại Dakṣa, nhưng Nữ Thần dùng uy lực ngăn lại, rồi công khai lên án cha mình trước mọi người.

Verse 11

देव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायन: प्रिय- स्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन: । तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतम: प्रतीपयेत् ॥ ११ ॥

Nữ Thần nói: Trong muôn loài hữu tình, không ai đáng yêu hơn Śiva; Ngài không có đối thủ. Ngài chẳng thiên vị ai là “đặc biệt thân yêu”, cũng chẳng xem ai là kẻ thù; Ngài là Tự Ngã của vạn hữu, không hề oán kết. Ngoài ông ra, còn ai có thể ganh ghét một bậc phổ quát như thế?

Verse 12

दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवाद‍ृशो द्विज । गुणांश्च फल्गून् बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ॥ १२ ॥

Hỡi Dakṣa, bậc hai lần sinh! Người hiền không bới lỗi trong đức hạnh của kẻ khác; dù chỉ chút thiện cũng được họ tôn lên lớn lao. Còn người như ông lại chỉ tìm khuyết điểm ngay trong điều tốt của người khác. Thật đáng tiếc, ông còn bắt lỗi cả bậc đại hồn như Śiva.

Verse 13

नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभि- र्निरस्ततेज:सु तदेव शोभनम् ॥ १३ ॥

Không có gì lạ khi những kẻ xem thân xác vô thường là bản ngã luôn chế nhạo các bậc đại nhân. Chính lòng đố kỵ của người duy vật là con đường sa đọa của họ; bụi dưới chân các mahāpuruṣa làm tiêu mòn oai quang của họ—điều ấy thật hợp lẽ.

Verse 14

यद्वय‍क्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्तिं तमलङ्‌घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर: ॥ १४ ॥

Cha kính yêu, cha đang phạm trọng tội khi ganh ghét Đức Śiva. Danh hiệu của Ngài chỉ gồm hai âm ‘śi’ và ‘va’, chỉ cần một lần được xướng lên trong thiện hội cũng mau chóng diệt trừ tội lỗi. Danh tiếng Ngài thanh tịnh, mệnh lệnh Ngài không thể bị xem thường; vậy mà chỉ riêng cha lại oán ghét Śiva, Đấng thuần tịnh.

Verse 15

यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभि- र्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभि: । लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिन- स्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ॥ १५ ॥

Cha đang ganh ghét Đức Śiva, người bạn của mọi sinh linh trong ba cõi. Hoa sen dưới chân Ngài được “ong tâm” của các bậc đại nhân—những người khao khát vị ngọt brahmānanda—hằng phụng sự. Với người thường, Ngài cũng ban mưa phúc lành theo ước nguyện; vậy mà với Vị Bằng Hữu của vũ trụ ấy, cha lại làm điều phản nghịch.

Verse 16

किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटा: श्मशाने । तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचै- र्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ॥ १६ ॥

Cha nghĩ rằng những bậc đáng kính hơn cha như Phạm Thiên (Brahmā) lại không biết người mà thế gian gọi là Śiva sao? Ngài ở nơi hỏa táng, tóc bện rối bời, đeo vòng sọ người, bôi tro, sống cùng các piśāca; thế nhưng Phạm Thiên và các bậc vĩ đại vẫn kính cẩn nhận những đóa hoa dâng lên dưới chân sen của Ngài và đặt lên đầu mình.

Verse 17

कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने । छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चे- ज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्म: ॥ १७ ॥

Satī nói: Nếu nghe kẻ xấu vô trách nhiệm phỉ báng Đấng Chủ Tể và Người gìn giữ dharma, ai không thể trừng trị thì hãy bịt tai mà rời đi. Nhưng nếu có thể, hãy dùng sức cắt lưỡi kẻ phỉ báng và giết kẻ phạm tội; rồi vì hộ trì dharma mà cũng xả bỏ mạng mình—đó mới là dharma.

Verse 18

अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिण: । जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ॥ १८ ॥

Vì vậy, thân xác đáng khinh này nhận từ kẻ phỉ báng Śitikantha (Śiva) ta sẽ không còn mang nữa. Như người ăn phải thức ăn độc, phương thuốc tốt nhất là nôn ra để được thanh tịnh; cũng vậy ta sẽ bỏ thân này.

Verse 19

न वेदवादाननुवर्तते मति: स्व एव लोके रमतो महामुने: । यथा गतिर्देवमनुष्ययो: पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थित: ॥ १९ ॥

Hỡi bậc đại hiền, người siêu việt an trú trong cõi tự ngã của mình đôi khi không cần theo các quy tắc và luận thuyết Veda. Như đường đi của chư thiên khác với loài người, người đứng vững trong bổn phận của mình không nên chê bai bổn phận của kẻ khác.

Verse 20

कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् । विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ॥ २० ॥

Trong Veda có chỉ dạy về hai loại hành động: pravṛtti (hành động cho người còn ham hưởng thụ vật chất) và nivṛtti (hành động cho người đã lìa chấp). Dấu hiệu của hai loại người ấy khác nhau; gộp cả hai vào một người cùng lúc là mâu thuẫn. Nhưng người an trú trong Brahman có thể vượt qua cả hai.

Verse 21

मा व: पदव्य: पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभि: । तदन्नतृप्तैरसुभृद्‌भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविता: ॥ २१ ॥

Thưa cha, địa vị và uy lực mà chúng con có được, cha và những kẻ nịnh bợ cha không thể tưởng tượng nổi. Những người làm tế lễ lớn trong đàn tế, theo con đường khói của nghi lễ, chỉ lo thỏa mãn nhu cầu thân xác bằng thức ăn cúng tế. Còn chúng con chỉ cần khởi ý là có thể hiển lộ uy lực; điều ấy chỉ các bậc đại nhân ly tham, tự chứng, phụng sự các avadhūta mới đạt được.

Verse 22

नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना । व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गत- स्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ॥ २२ ॥

Hỡi Hari, ngươi là kẻ phạm lỗi dưới hoa sen chân của Śitikantha (Śiva), và đáng buồn thay thân ta lại sinh từ thân ngươi. Ta vô cùng hổ thẹn về mối liên hệ thân xác này; vì dính dáng đến kẻ xúc phạm dưới chân bậc Đại Nhân, ta lên án cả chính sự sinh ra của mình.

Verse 23

गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मना: । व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाऽहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ॥ २३ ॥

Vì mối quan hệ dòng tộc, khi Bhagavān Vṛṣadhvaja—Đức Śiva—gọi ta là ‘Dākṣāyaṇī’, ta liền u sầu, niềm vui và nụ cười lập tức tan biến. Ta vô cùng đau xót rằng thân này như một chiếc túi lại do ngươi sinh ra; vì thế ta sẽ từ bỏ nó.

Verse 24

मैत्रेय उवाच इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन् क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् । स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य द‍ृग्योगपथं समाविशत् ॥ २४ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Hỡi kẻ diệt thù, sau khi nói như vậy với cha mình là Dakṣa ngay tại đàn tế, Satī ngồi xuống đất, quay mặt về phương bắc, lời nói an hòa. Khoác y phục màu nghệ, nàng chạm nước để tự thanh tịnh, khép mắt và nhập vào con đường yoga huyền nhiệm.

Verse 25

कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रत: । शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥ २५ ॥

Trước hết nàng an trụ tư thế ngồi và làm cho khí prāṇa được quân bình. Rồi nàng nâng udāna từ luân xa rốn lên đặt vào trạng thái cân bằng. Sau đó, prāṇa hòa cùng trí tuệ được an trú dần trong tim, rồi từng bước đưa qua đường cổ họng lên đến điểm giữa hai chân mày.

Verse 26

एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहु: समारोपितमङ्कमादरात् । जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ॥ २६ ॥

Như vậy, để từ bỏ thân mình—thân từng được Bhagavān Śaṅkara, bậc được các đại thánh hiền tôn kính, ân cần đặt lên đùi với bao kính ái—Satī vì giận cha mà kiên định tâm trí, quán niệm và giữ “hỏa của khí” trong các chi thể.

Verse 27

तत: स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् । ददर्श देहो हतकल्मष: सती सद्य: प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ॥ २७ ॥

Rồi Satī không nghĩ đến điều gì khác, chỉ quán niệm cam lộ nơi chân sen của phu quân mình—Đức Śiva, bậc Jagad-guru của muôn loài. Nhờ vậy nàng được tẩy sạch mọi cấu uế; và nàng thấy thân mình lập tức bừng cháy bởi ngọn lửa samādhi.

Verse 28

तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हाहेति वाद: सुमहानजायत । हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून् केन सती प्रकोपिता ॥ २८ ॥

Khi Satī vì phẫn nộ mà từ bỏ thân xác, khắp trời đất vang dậy tiếng kêu ‘than ôi’ dữ dội. Vì sao Satī, hiền thê của Thần Śiva đáng tôn kính, lại rời bỏ thân mình như thế?

Verse 29

अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजा: । जहावसून् यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ॥ २९ ॥

Thật đáng kinh ngạc trước sự vô tâm ấy: Dakṣa, Prajāpati nuôi dưỡng muôn loài hữu tình và vô tình, lại khinh mạn chính con gái mình là Satī—người trinh chính và tâm hồn cao cả—khiến nàng vì bị hắt hủi mà bỏ thân.

Verse 30

सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक् च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति । यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधत: ॥ ३० ॥

Dakṣa lòng dạ cứng cỏi này—không xứng danh Bà-la-môn và là kẻ xúc phạm Phạm thiên—sẽ mang tiếng xấu lớn trong đời; vì do tội lỗi của mình, ông không ngăn con gái đang tiến đến cái chết, lại còn ganh ghét Đấng Tối Thượng.

Verse 31

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा: ॥ ३१ ॥

Trong khi mọi người còn bàn tán về cái chết tự nguyện kỳ diệu của Satī, các tùy tùng đi cùng nàng đã đứng bật dậy, tuốt vũ khí, định giết Dakṣa.

Verse 32

तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगु: । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ॥ ३२ ॥

Thấy họ xông tới dữ dội, Bhagavān Bhṛgu nhận ra nguy biến; ngài dâng lễ vật vào phía nam của lửa tế và lập tức tụng những thần chú Yajur Veda có thể diệt ngay kẻ phá hoại tế lễ.

Verse 33

अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ता: सहस्रश: ॥ ३३ ॥

Khi vị adhvaryu dâng lễ vật vào lửa tế, chư thiên liền hiện ra với ojas hùng lực. Các thần mang danh Ṛbhu, nhờ khổ hạnh mà đạt sức mạnh từ Soma, đã xuất hiện hàng ngàn vị.

Verse 34

तैरलातायुधै: सर्वे प्रमथा: सहगुह्यका: । हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्‌भिर्ब्रह्मतेजसा ॥ ३४ ॥

Các thần Ṛbhu dùng củi cháy dở từ lửa tế làm vũ khí đánh vào bọn pramatha và guhyaka. Bị thiêu đốt bởi brahma-tejas (oai lực Bà-la-môn), chúng hoảng hốt chạy tán loạn khắp các phương rồi biến mất.