Adhyaya 20

Verse 1

मैत्रेय उवाच । भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवता विभुः । यज्ञैर्यज्ञपतिस्तुष्टो यज्ञभुक् तमभाषत ॥ १ ॥

Hiền giả Maitreya tiếp lời: Hỡi Vidura, do hài lòng trước việc cử hành chín mươi chín lễ tế ngựa, Đức Chúa Vaikuṇṭha—Śrī Viṣṇu, Chủ tế của mọi yajña—đã hiện thân. Đi cùng Ngài là Indra (Maghavā), rồi Đức Chúa cất lời.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच एष तेऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि ॥ २ ॥

Đức Thế Tôn phán: Hỡi vua Pṛthu yêu dấu, Indra—vua cõi trời—đã quấy nhiễu việc cử hành một trăm lễ tế của ngươi. Nay ông ấy theo Ta đến để xin được tha thứ; vậy hãy rộng lòng tha cho ông ấy.

Verse 3

सुधिय: साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥

Hỡi bậc vương giả giữa loài người, người có trí sáng, tâm hiền và khát khao làm lợi ích cho kẻ khác được xem là bậc tối thượng trong nhân loại. Người ấy không ác ý với bất kỳ sinh linh nào, vì biết thân xác này khác với ātman (linh hồn).

Verse 4

पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वाद‍ृशा देवमायया । श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥

Nếu ngay cả bậc như ngươi—đã tiến bộ nhờ vâng theo lời dạy của các ācārya tiền bối—mà còn bị devamāyā của Ta làm mê lạc, thì sự tiến bộ đạt được qua bao năm phụng sự bậc trưởng thượng sẽ chỉ còn là công lao uổng phí.

Verse 5

अत: कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभि: । आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धोऽनुषज्जते ॥ ५ ॥

Vì vậy, người trí biết thân này do vô minh, dục vọng và nghiệp do ảo tưởng tạo nên, khi tỉnh giác sẽ không luyến chấp vào thân xác.

Verse 6

असंसक्त: शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि क: कुर्यान्ममतां बुध: ॥ ६ ॥

Người trí hoàn toàn không dính mắc vào ý niệm thân xác, sao có thể khởi tâm “của ta” đối với nhà cửa, con cái, tài sản và những sản phẩm của thân này?

Verse 7

एक: शुद्ध: स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रय: । सर्वगोऽनावृत: साक्षी निरात्मात्मात्मन: पर: ॥ ७ ॥

Linh hồn cá thể là một, thanh tịnh, phi vật chất và tự chiếu sáng. Ngài là nơi nương của mọi phẩm chất tốt lành, hiện hữu khắp nơi, không bị che phủ bởi vật chất, là chứng nhân mọi hành vi; khác biệt với các sinh linh khác và siêu việt mọi linh hồn mang thân.

Verse 8

य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुष: । नाज्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: स मयि स्थित: ॥ ८ ॥

Dù ở trong tự nhiên vật chất, người hiểu biết như vậy về ātmā và Paramātmā ngự trong mình sẽ không bị các guṇa chi phối, vì người ấy luôn an trú trong Ta qua phụng sự bhakti đầy yêu thương.

Verse 9

य: स्वधर्मेण मां नित्यं निराशी: श्रद्धयान्वित: । भजते शनकैस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥ ९ ॥

Tâu Đại vương, ai an trú trong bổn phận (svadharma), không cầu lợi vật chất và đầy śraddhā, thường hằng bhajan phụng thờ Ta, thì tâm người ấy dần dần được an lạc mãn nguyện.

Verse 10

परित्यक्तगुण: सम्यग्दर्शनो विशदाशय: । शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥ १० ॥

Khi trái tim được gột sạch mọi ô nhiễm vật chất, tâm của người sùng kính trở nên rộng mở, trong suốt và nhìn mọi sự bình đẳng. Ở giai đoạn ấy có an lạc, và người ấy an trụ đồng nhất với Ta trong hình thể sat-cit-ānanda, rồi đạt Brahman-kaivalya.

Verse 11

उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥

Ai biết rằng thân này—gồm năm đại, các giác quan, các cơ quan hành động và tâm—chỉ được linh hồn bất động giám sát như một vị chứng tri vô tư, người ấy xứng đáng được giải thoát khỏi trói buộc vật chất và đạt giải thoát tốt lành.

Verse 12

भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मन: । द‍ृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदा: ॥ १२ ॥

Đức Viṣṇu bảo vua Pṛthu: Thưa Đại vương, sự biến đổi không ngừng của thế giới vật chất là do tương tác của ba guṇa. Năm đại, các giác quan, các thần chủ quản giác quan, cùng tâm bị linh hồn khuấy động—tất cả hợp lại thành thân. Nhưng linh hồn hoàn toàn khác với tổ hợp thô và tế ấy; vì vậy, các bhakta của Ta gắn bó với Ta bằng tình bạn và tình thương sâu đậm, vững vàng trong tri kiến, không bao giờ dao động trước hạnh phúc hay khổ đau vật chất.

Verse 13

सम: समानोत्तममध्यमाधम: सुखे च दु:खे च जितेन्द्रियाशय: । मयोपक्लृप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥

Hỡi vị vua anh dũng, hãy luôn giữ tâm quân bình và đối xử bình đẳng với người cao hơn, trung bình hay thấp hơn. Đừng bị xao động bởi khổ hay vui tạm bợ; hãy chế ngự trọn vẹn tâm và các giác quan. Trong bất cứ hoàn cảnh nào Ta sắp đặt cho ngươi, hãy thi hành vương pháp—bổn phận chính của ngươi ở đây là bảo hộ thần dân.

Verse 14

श्रेय: प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् षष्ठमंशम् । हर्तान्यथा हृतपुण्य: प्रजाना- मरक्षिता करहारोऽघमत्ति ॥ १४ ॥

Bổn phận tốt lành nhất của một vị vua là bảo hộ dân chúng; nhờ vậy, ở đời sau vua được hưởng một phần sáu kết quả công đức của thần dân. Nhưng vị vua chỉ thu thuế mà không bảo vệ dân như những con người đúng nghĩa, thì công đức của chính mình bị dân lấy mất; và để đổi lại sự thiếu bảo hộ ấy, vua phải gánh hình phạt do các nghiệp bất thiện của thần dân.

Verse 15

एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्त धर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या: । ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोक: ॥ १५ ॥

Đức Viṣṇu phán: Hỡi vua Pṛthu! Nếu ngài bảo hộ thần dân theo lời chỉ dạy của các bậc Bà-la-môn tối thượng được truyền qua dòng truyền thừa (nghe từ thầy đến trò), và noi theo các nguyên tắc dharma do họ đặt ra, không vướng vào ý niệm do tâm tưởng bịa đặt, thì mọi người dân sẽ an lạc và yêu kính ngài; chẳng bao lâu ngài sẽ được thấy các bậc siddha đã giải thoát như bốn Kumāra (Sanaka v.v.).

Verse 16

वरं च मत्कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रित: । नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभि- र्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६ ॥

Hỡi bậc vương giả tối thượng trong loài người! Ta bị cuốn hút bởi phẩm chất cao quý và hạnh kiểm thanh cao của ngài; vì vậy ngài hãy xin nơi Ta bất cứ ân phúc nào. Kẻ không có đức hạnh và tư cách cao thượng không thể đạt được ân sủng của Ta chỉ nhờ tế lễ, khổ hạnh nghiêm khắc hay yoga huyền nhiệm. Nhưng Ta an trụ bình đẳng trong trái tim người cũng giữ tâm bình đẳng trong mọi hoàn cảnh.

Verse 17

मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरे: ॥ १७ ॥

Đại hiền triết Maitreya nói: Này Vidura, như vậy, Mahārāja Pṛthu—bậc chinh phục toàn thế giới—được Đức Hari Viṣvaksena, vị Thầy của muôn loài, chỉ dạy, liền kính cẩn đội lời chỉ thị của Thượng Đế lên đầu mà tiếp nhận.

Verse 18

स्पृशन्तं पादयो: प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह ॥ १८ ॥

Khi Indra đứng đó, ông hổ thẹn vì hành vi của mình và ngã xuống để chạm vào đôi chân sen của vua Pṛthu với lòng kính mến. Nhưng Mahārāja Pṛthu lập tức ôm lấy Indra—bậc Śatakratu—trong niềm hoan hỷ xuất thần và buông bỏ mọi lòng ganh ghét vì việc Indra đã lấy trộm con ngựa dành cho tế lễ.

Verse 19

भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हण: । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुज: ॥ १९ ॥

Đức Bhagavān, Linh Hồn của vũ trụ, đã nhận sự thờ phụng do Pṛthu dâng hiến và ban lòng từ mẫn cho ngài. Vua Pṛthu dồi dào phụng thờ đôi chân sen của Chúa; và khi thờ phụng như thế, niềm xuất thần trong bhakti—phụng sự sùng kính—dần dần tăng trưởng mạnh mẽ.

Verse 20

प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बित: । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम् ॥ २० ॥

Đức Chúa sắp lên đường, nhưng vì ân sủng đối với hạnh đức của vua Pṛthu nên Ngài lưu lại. Với đôi mắt như cánh sen, Đấng thiện hữu của các tín đồ không rời đi.

Verse 21

स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचन: । न किञ्चनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थित: ॥ २१ ॥

Vị vua nguyên thủy Pṛthu chắp tay đứng đó; mắt đẫm lệ nên không thể nhìn Hari cho rõ. Giọng nghẹn ngào khiến ông không nói được lời nào; chỉ ôm lấy Chúa trong tim và đứng yên như vậy.

Verse 22

अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्- नतृप्तद‍ृग्गोचरमाह पूरुषम् । पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विष: ॥ २२ ॥

Bấy giờ nhà vua lau dòng lệ và cố chiêm ngưỡng Đấng Purusottama, nhưng ánh nhìn vẫn chưa thỏa. Thượng Đế đứng như thể đôi chân sen sắp chạm đất, còn phần trước bàn tay tựa trên bờ vai nâng cao của Garuḍa, kẻ thù loài rắn. Rồi Pṛthu dâng lên những lời cầu nguyện sau đây.

Verse 23

पृथुरुवाच वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुध: कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥

Pṛthu thưa: “Lạy Đấng Toàn Năng, Ngài là bậc tối thượng trong những vị ban ân phúc. Vậy người trí sao lại xin những ân huệ dành cho chúng sinh bị mê lầm bởi các guna của tự nhiên? Những ân huệ ấy ngay cả kẻ chịu khổ trong địa ngục cũng có. Lạy Chúa của giải thoát, ngay cả sự hợp nhất (sāyujya) với Ngài con cũng không cầu.”

Verse 24

न कामये नाथ तदप्यहं क्‍वचिन् न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासव: । महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वर: ॥ २४ ॥

Lạy Chúa tể, con không hề mong cầu cả sāyujya nếu nơi ấy không có mật ngọt từ đôi chân sen của Ngài. Ân phúc con xin là: ban cho con hàng triệu tai, để con được nghe vinh quang chân sen Ngài từ miệng các tín đồ thanh tịnh.

Verse 25

स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिल: । स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरै: ॥ २५ ॥

Lạy Đấng Uttamaśloka! Âm thanh tán dương từ miệng các đại bhakta, mang hương như bụi nghệ tây từ hoa sen bàn chân Ngài, dần đánh thức chúng sinh lãng quên để nhớ lại mối liên hệ vĩnh cửu với Ngài; vì thế con chẳng cầu phúc nào khác ngoài cơ hội được nghe từ miệng người bhakta thanh tịnh.

Verse 26

यश: शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यद‍ृच्छया चोपश‍ृणोति ते सकृत् । कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया ॥ २६ ॥

Lạy Đấng rạng danh! Ai ở trong hội chúng các sādhū mà dù tình cờ chỉ nghe một lần vinh quang cát tường về hành vi của Ngài, người ấy—trừ khi tâm như loài thú—sẽ không rời bỏ hội chúng bhakta; ngay cả Nữ thần Lakṣmī cũng chấp nhận sự viên mãn của việc tụng và nghe, vì khao khát được nghe những lila và vinh quang vô hạn của Ngài.

Verse 27

अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालस: । अप्यावयोरेकपतिस्पृधो: कलि- र्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयो: ॥ २७ ॥

Giờ đây con muốn phụng sự đôi chân sen của Ngài—Đấng Puruṣottama tối thượng, kho tàng mọi đức tính siêu việt—như Lakṣmī tay cầm hoa sen; nhưng con e rằng vì cả hai chúng con đều chuyên chú vào cùng một sự phụng sự, có thể nảy sinh sự tranh phần.

Verse 28

जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि न: समीहितम् । करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सल: स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८ ॥

Lạy Chúa tể vũ trụ! Dù Lakṣmī—mẹ của thế gian—có thể giận vì con xen vào nền tảng phụng sự mà nàng gắn bó, con vẫn hy vọng Ngài sẽ đứng về phía con, hỡi Đấng thương kẻ nghèo, vì Ngài làm cho cả sự phụng sự nhỏ bé cũng trở nên lớn lao. Hơn nữa Ngài tự túc viên mãn—nàng giận thì Ngài tổn hại gì?

Verse 29

भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुस्मरणाद‍ृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे ॥ २९ ॥

Vì thế các sādhū đã xua tan ảo vọng của guṇa māyā mới nương vào bhakti của Ngài, bởi chỉ bhakti mới giải thoát khỏi mê lầm vật chất. Lạy Bhagavān, đối với những bậc thánh đã tự do, chúng con không biết lý do nào khác ngoài việc luôn tưởng niệm đôi chân sen của Ngài.

Verse 30

मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत् । वाचा नु तन्त्या यदि ते जनोऽसित: कथं पुन: कर्म करोति मोहित: ॥ ३० ॥

Lạy Chúa Tể, lời của Ngài có sức làm mê hoặc thế gian; nói với người bhakta thuần khiết rằng “hãy xin ân huệ” theo con là không thích hợp. Người đời bị trói buộc bởi lời ngọt của Veda nên cứ lặp đi lặp lại nghiệp cầu quả, say đắm trong kết quả hành động của mình.

Verse 31

त्वन्माययाद्धा जन ईश खण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽबुध: । यथा चरेद् बालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवार्हसि न: समीहितुम् ॥ ३१ ॥

Lạy Đấng Tối Thượng, do māyā của Ngài mà chúng sinh quên mất bản tánh chân thật, trong vô minh luôn mong cầu các lạc thú vật chất. Như người cha tự lo điều lợi ích cho con không đợi con xin, xin Ngài ban cho con điều mà Ngài thấy là tốt nhất cho con.

Verse 32

मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुत: स विश्वद‍ृक् तमाह राजन्मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्ट्येद‍ृशी धीर्मयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स्म दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Sau khi nghe lời cầu nguyện của Mahārāja Pṛthu, Đấng thấy khắp vũ trụ phán với vua: “Hỡi Quốc vương, nguyện bhakti đối với Ta luôn ở trong ngươi. Thật phúc thay trí tuệ thanh tịnh ấy; nhờ đó người ta vượt qua māyā của Ta vốn khó rời bỏ.”

Verse 33

तत्त्वं कुरु मयादिष्टमप्रमत्त: प्रजापते । मदादेशकरो लोक: सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥ ३३ ॥

Hỡi bậc hộ dân, hãy cẩn trọng thi hành điều Ta đã chỉ dạy, chớ để bất cứ điều gì làm lạc hướng. Ai trung tín làm theo mệnh lệnh của Ta sẽ gặp điều lành và phúc duyên ở khắp nơi trong thế gian.

Verse 34

मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजर्षे: प्रतिनन्द्यार्थवद्वच: । पूजितोऽनुगृहीत्वैनं गन्तुं चक्रेऽच्युतो मतिम् ॥ ३४ ॥

Maitreya nói: Đấng Acyuta hết lòng tán thưởng những lời cầu nguyện đầy ý nghĩa của Mahārāja Pṛthu. Sau khi nhận sự thờ phụng của nhà vua, Ngài ban ân phúc cho ông và quyết định ra đi.

Verse 35

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

Vua Pṛthu đã cung kính thờ phụng chư thiên, các bậc thánh hiền, các vị tổ tiên ở Pitṛloka, các gandharva, siddha, cāraṇa, pannaga, kinnara, apsara, loài người, loài chim và vô số chúng sinh khác hiện diện trong đàn tế yajña, đúng theo nghi lễ và lòng bhakti.

Verse 36

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

Với trí hiểu rằng Viṣṇu là Yajñeśvara, nhà vua kính thờ Ngài và các vị tùy tùng thân cận của Ngài, tôn vinh mọi người bằng lời nói ngọt lành, cúng dường tài vật hết sức mình và chắp tay trong bhakti; rồi tất cả trở về nơi cư ngụ riêng, theo dấu chân của Chúa Viṣṇu về Vaikuṇṭha.

Verse 37

भगवानपि राजर्षे: सोपाध्यायस्य चाच्युत: । हरन्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ३७ ॥

Đấng Bhagavān Acyuta như thể đã cuốn hút tâm trí của nhà vua và các vị tư tế hiện diện, rồi trở về thánh cảnh (dhāma) của Ngài trên cõi trời linh thiêng.

Verse 38

अद‍ृष्टाय नमस्कृत्य नृप: सन्दर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ ॥ ३८ ॥

Vua Pṛthu đảnh lễ Đấng Vô Hiển, Thượng Chủ của chư thiên—dẫu không thể thấy bằng mắt vật chất, Ngài đã ban ân hiển lộ cho vua; sau khi đảnh lễ, nhà vua trở về kinh thành của mình.