Adhyaya 2

Verse 1

विदुर उवाच भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सल: । विद्वेषमकरोत्कस्मादनाद‍ृत्यात्मजां सतीम् ॥ १ ॥

Vidura hỏi: Vì sao Dakṣa, người rất thương con gái, lại sinh lòng ganh ghét đối với Bhagavān Śiva—bậc tối thượng trong những người hiền hòa? Vì sao ông lại xem nhẹ con gái mình là Satī?

Verse 2

कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम् । आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत् ॥ २ ॥

Bhagavān Śiva là bậc thầy của muôn loài động và tĩnh, không hề oán thù, thân tướng an hòa, tự tại trong tự ngã, và là vị đại thần tối thượng. Làm sao Dakṣa có thể thù nghịch với đấng cát tường ấy?

Verse 3

एतदाख्याहि मे ब्रह्मन्जामातु: श्वशुरस्य च । विद्वेषस्तु यत: प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान्सती ॥ ३ ॥

Bạch hiền giả Maitreya, xin hãy nói cho con biết: mối thù hận nào giữa con rể và cha vợ lại dữ dội đến mức Nữ thần Satī đã xả bỏ cả sinh mạng vốn khó rời?

Verse 4

मैत्रेय उवाच पुरा विश्वसृजां सत्रे समेता: परमर्षय: । तथामरगणा: सर्वे सानुगा मुनयोऽग्नय: ॥ ४ ॥

Hiền giả Maitreya nói: Thuở xưa, trong đại lễ tế (satra) của các bậc lãnh đạo công cuộc tạo dựng vũ trụ, tất cả đại thánh hiền, chư thiên, các muni cùng tùy tùng và các thần Lửa đều tụ hội.

Verse 5

तत्र प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव रोचिषा । भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सद: ॥ ५ ॥

Khi Dakṣa bước vào hội chúng, các ṛṣi thấy ông rực sáng như mặt trời; hào quang thân thể ông làm đại sảnh bừng sáng không còn bóng tối, khiến mọi người hiện diện trở nên lu mờ trước ông.

Verse 6

उदतिष्ठन्सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्य: सहाग्नय: । ऋते विरिञ्चां शर्वं च तद्भासाक्षिप्तचेतस: ॥ ६ ॥

Bị hào quang thân thể ông cuốn hút, tất cả những người dự hội—kể cả các thần Lửa—trừ Viriñci (Phạm Thiên) và Śarva (Thần Śiva), đều rời chỗ ngồi và đứng dậy kính lễ Dakṣa.

Verse 7

सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान्साधु सत्कृत: । अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया ॥ ७ ॥

Với tư cách chủ tọa, Bhagavān Brahmā đã tiếp đón Dakṣa một cách xứng đáng. Dakṣa đảnh lễ Aja, bậc thầy của muôn loài (Brahmā), rồi theo lệnh Ngài mà an tọa đúng chỗ.

Verse 8

प्राङ्‍‌निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत्तदनाद‍ृत: । उवाच वामं चक्षुर्भ्यामभिवीक्ष्य दहन्निव ॥ ८ ॥

Trước khi ngồi xuống, Dakṣa vô cùng phẫn uất khi thấy Thần Śiva vẫn ngồi mà không tỏ lòng kính trọng. Ông nổi giận dữ dội, mắt như bốc lửa, rồi bắt đầu nói những lời gay gắt chống lại Śiva.

Verse 9

श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सहदेवा: सहाग्नय: । साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान्न च मत्सरात् ॥ ९ ॥

Hỡi các bậc brahmarṣi, chư thiên và các thần lửa hiện diện, xin hãy lắng nghe ta chăm chú. Ta nói về phong nghi của bậc hiền thiện, không phải vì ngu muội hay lòng ganh ghét.

Verse 10

अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रप: । सद्‌भिराचरित: पन्था येन स्तब्धेन दूषित: ॥ १० ॥

Kẻ này (Śiva) làm tổn hại danh tiếng của các vị hộ thế và chẳng biết hổ thẹn. Vì sự kiêu ngạo của ông ta, con đường lễ nghi mà bậc hiền thiện noi theo cũng bị vấy bẩn.

Verse 11

एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुरग्रहीत् । पाणिं विप्राग्निमुखत: सावित्र्या इव साधुवत् ॥ ११ ॥

Bằng việc nắm tay con gái ta kết hôn trước lửa thiêng và các brāhmaṇa, hắn như đã tự nhận mình là kẻ dưới quyền ta. Cưới con gái ta, người như Gāyatrī, hắn lại giả vờ như một kẻ hiền lương.

Verse 12

गृहीत्वा मृगशावाक्ष्या: पाणिं मर्कटलोचन: । प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्यकृत नोचितम् ॥ १२ ॥

Hắn có đôi mắt như khỉ, vậy mà đã nắm tay con gái ta, người có đôi mắt như nai con. Thế nhưng, đối với ta—kẻ đáng được đón tiếp—hắn không đứng dậy nghênh tiếp, cũng chẳng chào hỏi bằng lời dịu ngọt.

Verse 13

लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे । अनिच्छन्नप्यदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम् ॥ १३ ॥

Ta không muốn gả con gái cho kẻ đã phá vỡ mọi khuôn phép lễ nghi. Vì không giữ các quy tắc cần thiết, hắn trở nên ô uế; nhưng ta bị buộc phải trao con gái cho hắn, như thể đem lời Veda dạy cho một śūdra.

Verse 14

प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृत: । अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन् ॥ १४ ॥ चिताभस्मकृतस्‍नान: प्रेतस्रङ्‌न्रस्थिभूषण: । शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रिय: । पति: प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ॥ १५ ॥

Hắn sống ở những nơi ghê rợn như bãi hỏa táng, quanh mình là bọn preta và các đoàn bhūta. Trần truồng như kẻ cuồng, tóc rối bời, khi cười khi khóc mà lang thang; hắn bôi tro giàn hỏa lên khắp thân, không tắm rửa đều đặn, lại trang sức bằng vòng sọ và xương. Vì thế hắn chỉ mang danh ‘Śiva’—cát tường—nhưng thật ra bất tường và điên cuồng; được kẻ chìm trong tăm tối của tamas ưa thích và là thủ lĩnh của bọn pramatha.

Verse 15

प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृत: । अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन् ॥ १४ ॥ चिताभस्मकृतस्‍नान: प्रेतस्रङ्‌न्रस्थिभूषण: । शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रिय: । पति: प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ॥ १५ ॥

Hắn ở nơi ghê rợn như bãi hỏa táng, bị bọn preta và bhūta vây quanh. Trần truồng như kẻ điên, tóc rối, khi cười khi khóc mà lang thang; hắn bôi tro giàn hỏa lên thân, không tắm rửa đều đặn, lại đeo vòng sọ và xương. Vì thế chỉ mang danh ‘Śiva’, kỳ thực bất tường và cuồng loạn; là chúa của bọn pramatha trong tamas và được kẻ mê muội ưa thích.

Verse 16

तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे । दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना ॥ १६ ॥

Vì lời thỉnh cầu của Paramesthī Brahmā, ta đã gả con gái trinh hạnh của mình cho kẻ cầm đầu sự cuồng loạn ấy—một kẻ mất sạch thanh tịnh và lòng đầy điều nhơ bẩn. Ôi, thật đáng than!

Verse 17

मैत्रेय उवाच विनिन्द्यैवं स गिरिशमप्रतीपमवस्थितम् । दक्षोऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्ध: शप्तुं प्रचक्रमे ॥ १७ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Sau khi phỉ báng Girīśa (Śiva) như vậy, Dakṣa thấy Ngài ngồi như thể đối nghịch với mình; rồi ông súc miệng theo nghi thức (ācaman), rửa tay và miệng, và trong cơn giận bắt đầu nguyền rủa Ngài.

Verse 18

अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भव: । सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधम: ॥ १८ ॥

Lễ tế này dành cho Indra, Upendra và chư thiên; còn Bhava (Śiva), bị nói là thấp nhất trong hàng chư thiên, không nên được phần lễ vật.

Verse 19

निषिध्यमान: स सदस्यमुख्यै- र्दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् । तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्यु- र्जगाम कौरव्य निजं निकेतनम् ॥ १९ ॥

Dù các bậc chủ tọa trong hội tế ngăn cản, Dakṣa vẫn nguyền rủa Giritra (Śiva); rồi trong cơn giận bừng bừng, ông rời hội và trở về nhà mình.

Verse 20

विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणी- र्नन्दीश्वरो रोषकषायदूषित: । दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस्तदवाच्यतां द्विजा: ॥ २० ॥

Biết Girīśa (Śiva) bị nguyền rủa, Nandīśvara—thủ lĩnh các tùy tùng của Śiva—bừng giận, mắt đỏ ngầu; ông chuẩn bị giáng lời nguyền khốc liệt lên Dakṣa và các bà-la-môn đã dung thứ cho những lời lăng mạ thô bạo đối với Śiva.

Verse 21

य एतन्मर्त्यमुद्दिश्य भगवत्यप्रतिद्रुहि । द्रुह्यत्यज्ञ: पृथग्दृष्टिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत् ॥ २१ ॥

Ai xem kẻ phàm nhân này (Dakṣa) là tối trọng rồi vì ganh ghét mà chống đối Bhagavān Śiva, người ấy kém trí; do cái nhìn nhị nguyên, họ sẽ xa lìa tri kiến chân thật siêu việt.

Verse 22

गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया । कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधी: ॥ २२ ॥

Kẻ dính mắc vào “đạo” giả trong đời sống gia thất, vì ham cầu lạc thú thế tục và say mê lối giải thích hời hợt về Veda, thì trí tuệ suy đồi; họ xem nghi lễ cầu quả (karma-kāṇḍa) là tất cả và bày rộng nó.

Verse 23

बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगति: पशु: । स्त्रीकाम: सोऽस्त्वतितरां दक्षो बस्तमुखोऽचिरात् ॥ २३ ॥

Dakṣa đã chấp nhận cơ thể là tất cả. Vì ông ta đã quên viṣṇu-pāda và chỉ đắm chìm trong dục vọng, chẳng bao lâu nữa ông ta sẽ mang khuôn mặt của một con dê.

Verse 24

विद्याबुद्धिरविद्यायां कर्ममय्यामसौ जड: । संसरन्त्विह ये चामुमनु शर्वावमानिनम् ॥ २४ ॥

Những kẻ trở nên ngu muội như vật chất do trau dồi học vấn thế tục đang vướng vào các hoạt động vụ lợi. Những kẻ như vậy đã cố tình xúc phạm Chúa Śiva. Cầu cho họ tiếp tục luân hồi trong vòng sinh tử.

Verse 25

गिर: श्रुताया: पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा । मथ्ना चोन्मथितात्मान: सम्मुह्यन्तु हरद्विष: ॥ २५ ॥

Cầu cho những kẻ ghen ghét Chúa Śiva, bị thu hút bởi ngôn từ hoa mỹ của những lời hứa hẹn trong kinh Veda, và do đó trở nên ngu muội, sẽ mãi mãi dính mắc vào các hoạt động vụ lợi.

Verse 26

सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्यातपोव्रता: । वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह ॥ २६ ॥

Những brāhmaṇa này theo đuổi học vấn, khổ hạnh và thề nguyện chỉ nhằm mục đích duy trì thân xác. Họ sẽ không phân biệt được cái gì nên ăn và cái gì không nên ăn. Họ sẽ kiếm tiền bằng cách đi ăn xin từ nhà này sang nhà khác, chỉ để thỏa mãn thân xác.

Verse 27

तस्यैवं वदत: शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै । भृगु: प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम् ॥ २७ ॥

Khi tất cả các brāhmaṇa thế袭 bị Nandīśvara nguyền rủa như vậy, hiền nhân Bhṛgu, như một phản ứng, đã lên án những người theo Chúa Śiva bằng lời nguyền brāhmaṇa rất mạnh mẽ này.

Verse 28

भवव्रतधरा ये च ये च तान्समनुव्रता: । पाषण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिन: ॥ २८ ॥

Ai lập lời thệ để làm vừa lòng Thần Śiva, hay theo những nguyên tắc ấy, chắc chắn sẽ trở thành kẻ tà kiến và rời xa các chỉ dụ siêu việt của thánh điển.

Verse 29

नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिण: । विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम् ॥ २९ ॥

Những kẻ đã mất sự thanh tịnh, trí óc mê muội, mang tóc bện, tro và xương để bắt chước Śiva—hãy bước vào lễ thọ pháp thờ Śiva, nơi ‘thần thánh’ bị đồng hóa với rượu và những thứ tương tự.

Verse 30

ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ । सेतुं विधारणं पुंसामत: पाषण्डमाश्रिता: ॥ ३० ॥

Bhṛgu Muni tiếp lời: Vì các ngươi phỉ báng Veda và các brāhmaṇa trung thành với Veda—những người là chiếc cầu gìn giữ dharma cho nhân loại—nên hiểu rằng các ngươi đã nương tựa học thuyết vô thần.

Verse 31

एष एव हि लोकानां शिव: पन्था: सनातन: । यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर्यत्प्रमाणं जनार्दन: ॥ ३१ ॥

Đây chính là con đường sanātana cát tường cho nhân loại, đã được người xưa nghiêm trì. Bằng chứng mạnh mẽ cho nguyên tắc ấy là chính Janārdana, Đấng Tối Thượng, bậc thiện hữu của mọi sinh linh.

Verse 32

तद्ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् । विगर्ह्य यात पाषण्डं दैवं वो यत्र भूतराट् ॥ ३२ ॥

Brahman ấy là tối thượng và thanh tịnh, là con đường sanātana của bậc thánh. Khi phỉ báng các nguyên tắc Veda ấy, hỡi những kẻ theo Bhūtapati Śiva, các ngươi chắc chắn sẽ sa xuống mức tà kiến vô thần.

Verse 33

मैत्रेय उवाच तस्यैवं वदत: शापं भृगो: स भगवान् भव: । निश्चक्राम तत: किञ्चिद्विमना इव सानुग: ॥ ३३ ॥

Maitreya nói: Khi lời nguyền và lời nguyền đáp trả của Bhṛgu đang diễn ra, Bhagavān Śiva trở nên vô cùng u sầu. Không nói lời nào, Ngài rời khỏi đàn tế yajña cùng các môn đồ của mình.

Verse 34

तेऽपि विश्वसृज: सत्रं सहस्रपरिवत्सरान् । संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरि: ॥ ३४ ॥

Maitreya tiếp lời: Hỡi Vidura, các bậc Prajāpati—những đấng sinh thành dân cư vũ trụ—đã cử hành satra-yajña suốt hàng ngàn năm, vì tế lễ yajña là cách thù thắng để thờ phụng Bhagavān Hari, Đấng Tối Thượng.

Verse 35

आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता । विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्तत: ॥ ३५ ॥

Hỡi Vidura, bậc thiện xạ, sau khi yajña hoàn tất, chư thiên đều tắm avabhṛtha tại nơi hợp lưu sông Hằng và Yamunā. Tâm được thanh tịnh, họ trở về cõi của mình.