Adhyaya 11

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुव: । सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ॥ १ ॥

Śrī Maitreya nói: “Hỡi Vidura, nghe lời khích lệ của các hiền triết, Dhruva Mahārāja chạm nước để làm ācamana, rồi lấy mũi tên mang astra do Nārāyaṇa tạo ra và gắn lên cây cung.”

Verse 2

सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिता: । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ॥ २ ॥

Ngay khi Dhruva Mahārāja gắn mũi tên Nārāyaṇāstra lên cung, hỡi Vidura, ảo thuật do các Yakṣa tạo ra lập tức tan biến—như mọi khổ vui vật chất tiêu tan khi tri kiến về bản ngã chân thật bừng dậy.

Verse 3

तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जत: सुवर्णपुङ्खा: कलहंसवासस: । विनि:सृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवा: शिखण्डिन: ॥ ३ ॥

Khi Dhruva Mahārāja vận dụng vũ khí do Nārāyaṇa Ṛṣi tạo ra trên cây cung, những mũi tên cán vàng, lông như cánh thiên nga lao vút ra. Chúng xuyên vào quân địch với tiếng rít ghê gớm, như chim công ầm vang bước vào rừng.

Verse 4

तैस्तिग्मधारै: प्रधने शिलीमुखै- रितस्तत: पुण्यजना उपद्रुता: । तमभ्यधावन् कुपिता उदायुधा: सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहय: ॥ ४ ॥

Những mũi tên sắc bén ấy làm quân Yakṣa trên chiến địa hoảng loạn đến gần như bất tỉnh. Nhưng vì phẫn nộ, họ vẫn gom vũ khí và lao vào Dhruva Mahārāja—như rắn bị Garuḍa khuấy động, dựng mang rồi xông về phía Garuḍa.

Verse 5

स तान् पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतस: ॥ ५ ॥

Khi Dhruva Maharaja thấy các Yaksha đang tiến tới, ngài lập tức lấy những mũi tên của mình và cắt kẻ thù ra thành từng mảnh. Tách rời tay, chân, đầu và bụng khỏi cơ thể họ, ngài đưa các Yaksha đến hệ hành tinh nằm phía trên quả cầu mặt trời, nơi chỉ những brahmacari thượng hạng, những người chưa bao giờ xuất tinh, mới có thể đạt được.

Verse 6

तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यका- ननागसश्चित्ररथेन भूरिश: । औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगत: सहर्षिभि: ॥ ६ ॥

Khi Svayambhuva Manu thấy cháu trai mình là Dhruva Maharaja đang giết hại quá nhiều Yaksha vốn không phải là những kẻ phạm tội, vì lòng từ bi to lớn, ngài đã cùng các đại hiền triết đến gặp Dhruva để ban cho chàng những lời giáo huấn tốt đẹp.

Verse 7

मनुरुवाच अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागस: ॥ ७ ॥

Đức Manu nói: Con trai yêu quý, xin hãy dừng lại. Giận dữ một cách không cần thiết là điều không tốt — đó là con đường dẫn đến cuộc sống địa ngục. Giờ đây con đang đi quá giới hạn khi giết hại những Yaksha vốn thực sự không phải là kẻ phạm tội.

Verse 8

नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ॥ ८ ॥

Con trai yêu quý, việc giết hại những Yaksha vô tội mà con đã thực hiện hoàn toàn không được các bậc cao nhân chấp thuận, và điều đó không xứng đáng với gia đình chúng ta, vốn được cho là am hiểu quy luật của tôn giáo và sự vô đạo.

Verse 9

नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद् बहवो हता: । भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ॥ ९ ॥

Con trai yêu quý, đã chứng minh được rằng con rất thương yêu em trai mình và vô cùng đau buồn khi em bị các Yaksha giết hại, nhưng hãy suy xét: chỉ vì tội lỗi của một Yaksha, con đã giết hại nhiều người khác vốn vô tội.

Verse 10

नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ॥ १० ॥

Đây không phải con đường của bậc thánh theo Hṛṣīkeśa. Đừng chấp thân là ngã rồi như loài vật mà sát hại thân xác của chúng sinh khác.

Verse 11

सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ॥ ११ ॥

Với tâm thấy mọi loài như một tự ngã, ngài đã thờ phượng Hari, nơi nương tựa của muôn sinh linh. Dù cảnh giới tối thượng của Viṣṇu khó đạt, ngài được định phần đến đó.

Verse 12

स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मत: । कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन् सतां व्रतम् ॥ १२ ॥

Ngài là người sùng kính thanh tịnh của Hari; chính Chúa cũng luôn tưởng niệm ngài, và các tín đồ thân cận của Ngài đều kính trọng ngài. Đời ngài đáng làm gương cho hạnh nguyện của bậc hiền—cớ sao lại làm việc đáng ghê trách này?

Verse 13

तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥ १३ ॥

Khi người sùng kính đối đãi mọi loài với nhẫn nhục, lòng thương, tình thân và bình đẳng, Đấng Bhagavān—Tự Ngã của muôn loài—vô cùng hoan hỷ.

Verse 14

सम्प्रसन्ने भगवति पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: । विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ १४ ॥

Khi Bhagavān hoàn toàn mãn nguyện, người ấy được giải thoát khỏi các điều kiện vật chất thô và tế. Tự do ngay trong đời này, người ấy đạt brahma-nirvāṇa, niềm an lạc tâm linh vô biên.

Verse 15

भूतै: पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि । तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ॥ १५ ॥

Thế giới vật chất và thân nam‑nữ đều khởi từ năm đại. Do sự giao hợp nam‑nữ, dòng giống trong đời này lại tăng thêm.

Verse 16

एवं प्रवर्तते सर्ग: स्थिति: संयम एव च । गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मन: ॥ १६ ॥

Hỡi vua Dhruva, chính do māyā—năng lực huyễn của Paramātmā—và do sự tương tác của ba guṇa mà có tạo hóa, duy trì và tiêu hoại.

Verse 17

निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुण: पुरुषर्षभ: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥ १७ ॥

Hỡi Dhruva, Đấng Puruṣottama vượt ngoài các guṇa; trong tạo hóa Ngài chỉ là nhân duyên khơi động. Khi Ngài thúc đẩy, vũ trụ hữu‑vô vận hành như sắt bị nam châm kéo.

Verse 18

स खल्विदं भगवान् कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्न: खलु दुर्विभाव्या ॥ १८ ॥

Đức Bhagavān dùng năng lực của Thời gian khiến dòng chảy các guṇa tương tác, nên muôn dạng năng lực hiển lộ. Ngài như hành động mà chẳng là kẻ hành động; như diệt mà chẳng là kẻ giết—diệu dụng của Đấng Toàn Năng thật khó lường.

Verse 19

सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ १९ ॥

Hỡi Dhruva, Bhagavān là Đấng Vô Tận; nhưng trong hình thái Thời gian, Ngài là kẻ kết liễu muôn loài. Ngài vô thủy mà là khởi nguyên, bất hoại dù vạn vật hao mòn. Chúng sinh sinh nhờ cha và chết nhờ tử thần, còn Ngài mãi vượt ngoài sinh tử.

Verse 20

न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशत: समं प्रजा: । तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घा: ॥ २० ॥

Đấng Tối Thượng hiện diện như Thời gian vĩnh cửu trong thế giới vật chất và bình đẳng với mọi loài; Ngài không có đồng minh cũng không có kẻ thù. Trong quyền hạn của thời gian, chúng sinh hưởng hay chịu theo quả nghiệp của mình; như bụi bay khi gió thổi.

Verse 21

आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभु: । उभाभ्यां रहित: स्वस्थो दु:स्थस्य विदधात्यसौ ॥ २१ ॥

Viṣṇu toàn năng ban phát quả báo nghiệp. Có chúng sinh thọ mạng ngắn, có kẻ thọ mạng dài; nhưng Ngài vượt ngoài cả tăng lẫn giảm, an trụ trong địa vị siêu việt—thọ mạng của Ngài không hề suy hay tăng.

Verse 22

केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंस: काममुतापरे ॥ २२ ॥

Tâu bệ hạ, có người giải thích sự sai khác của các loài và nỗi khổ vui là do quả nghiệp. Người khác nói do bản tính tự nhiên, người khác do thời gian, người khác do số mệnh, và kẻ khác nữa cho là do dục vọng, ham muốn.

Verse 23

अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ॥ २३ ॥

Này con, Chân Lý Tuyệt Đối là vô hình và không thể đo lường, làm chủ muôn năng lực. Ai có thể biết ý định và hành động của Ngài? Dẫu Ngài là nguyên nhân của mọi nguyên nhân, Ngài vẫn không thể được hiểu bằng suy đoán của tâm trí.

Verse 24

न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगा: । विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ॥ २४ ॥

Con ơi, các Yakṣa hậu duệ của Kuvera này không phải là kẻ giết anh con thật sự. Này con, sinh và tử của mọi chúng sinh đều do Đấng Tối Thượng an bài—Nguyên nhân của mọi nguyên nhân.

Verse 25

स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च । अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभि: ॥ २५ ॥

Chính Đấng Tối Thượng tạo dựng thế giới vật chất này, gìn giữ và đến kỳ hạn thì hủy diệt; nhưng vì Ngài siêu việt và vô ngã mạn, Ngài không bao giờ bị các guna và nghiệp chi phối.

Verse 26

एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावन: । स्वशक्त्या मायया युक्त: सृजत्यत्ति च पाति च ॥ २६ ॥

Ngài là Paramatma, Siêu Hồn của mọi sinh linh, là Đấng cai quản và nuôi dưỡng tất cả; nhờ năng lực ngoại tại là maya, Ngài tạo dựng, duy trì và hủy diệt muôn loài.

Verse 27

तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिता: ॥ २७ ॥

Hỡi Dhruva, con yêu, hãy quy phục Đấng Tối Thượng—Đấng là nơi nương tựa tối hậu của thế gian, là Siêu Hồn của muôn loài; Ngài là “cái chết của tử thần” và là bất tử. Ngay cả chư thiên đứng đầu bởi Brahma cũng hành động dưới quyền Ngài, như con bò bị dây xỏ mũi điều khiển bởi chủ.

Verse 28

य: पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातु: सपत्‍न्या वचसा भिन्नमर्मा । वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्ष- माराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्या: ॥ २८ ॥

Hỡi Dhruva, khi mới năm tuổi con đã đau đớn vì lời của người vợ khác của mẹ; con dũng cảm rời vòng che chở của mẹ, vào rừng tu tập, dùng khổ hạnh để thờ phụng Narayana—Đấng ngự trong nội tâm; nhờ vậy con đã đạt địa vị tối thượng trong cả ba cõi.

Verse 29

तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मद‍ृग् यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ॥ २९ ॥

Vì vậy, hỡi Dhruva, hãy hướng tâm về Đấng Tối Thượng—Đấng duy nhất, bất hoại, nirguna, hiện hữu trong hình thể siêu việt tự tại. Khi được giải thoát nhờ tự chứng, con sẽ thấy mọi phân biệt vật chất chỉ là ảo ảnh chập chờn.

Verse 30

त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ । भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या- ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३० ॥

Khi con an trú trong tự ngã nội tại và dần dần thực hành bhakti tối thượng phụng sự Bhagavan Ananta—kho tàng hỷ lạc, toàn năng, ngự như Paramatma trong mọi hữu tình—thì nút thắt vô minh ‘ta’ và ‘của ta’ sẽ sớm được tháo gỡ.

Verse 31

संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ॥ ३१ ॥

Hãy chế ngự cơn giận; cầu phúc lành đến với ngài. Tâu Đại vương, sân hận là kẻ thù tối thượng trên con đường đạt điều thiện và chứng ngộ. Những lời ta nói nhiều đây như thuốc trị bệnh; xin hãy làm theo lời dạy ấy.

Verse 32

येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् । न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मन: ॥ ३२ ॥

Người cầu giải thoát khỏi thế giới vật chất chớ để mình bị sân hận chi phối; vì khi bị sân hận làm mê muội, người ấy trở thành nguồn kinh hãi cho mọi kẻ khác.

Verse 33

हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् । यज्जघ्निवान् पुण्यजनान् भ्रातृघ्नानित्यमर्षित: ॥ ३३ ॥

Hỡi Dhruva, vì nghĩ rằng các Yakṣa đã giết anh em của con nên con đã sát hại rất nhiều Yakṣa. Việc ấy làm khuấy động tâm của Dhanada Kuvera—em của Girīśa Śiva và là vị giữ kho báu của chư thiên; hành động của con đã bất kính với Kuvera và cả Śiva.

Verse 34

तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभि: । न यावन्महतां तेज: कुलं नोऽभिभविष्यति ॥ ३४ ॥

Vì vậy, con ơi, hãy mau làm nguôi Kuvera bằng sự cúi lạy khiêm cung, lời cầu nguyện và lời nói dịu dàng, kẻo uy quang của bậc đại nhân ảnh hưởng đến gia tộc chúng ta.

Verse 35

एवं स्वायम्भुव: पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् । तेनाभिवन्दित: साकमृषिभि: स्वपुरं ययौ ॥ ३५ ॥

Như vậy, Svāyambhuva Manu sau khi chỉ dạy cho cháu mình là Dhruva Mahārāja, được Dhruva kính cẩn đảnh lễ. Rồi Manu cùng các bậc hiền triết trở về nơi cư ngụ của mỗi vị.