Mantra 3

Sukta 90

Sanskrit (Devanagari)

बृहस्पतिः समजयद् वसूनि महो व्रजान् गोमतो देव एषः । अपः सिषासन्त्स्व१रप्रतीतो बृहस्पतिर्हन्त्यमित्रमर्कैः

IAST Transliteration

bṛ́haspátiḥ sám ajayad vásūni mahó vrajā́n gómató devá eṣáḥ | apáḥ siṣā́sant svàr apratītó bṛ́haspátir hánty amítram arkáiḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Bṛhaspati hath wholly won the riches—great cattle-pens abounding in kine—this god. Seeking to win the Waters, the light of heaven, unopposed, Bṛhaspati smites the non-friend with his verses.

Translation

Bṛhaspati, vị thần vĩ đại này, đã giành trọn các của cải—những chuồng trại (vraja) lớn đầy bò. Ngài khao khát đoạt lấy các Nước (apah), ánh sáng trời (svar) không gì ngăn cản; Bṛhaspati dùng những bài tụng (arka) mà đánh gục kẻ không-bạn (amitra).

Word by Word

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati (the lord of prayer)
• बृहस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति- (प्रातिपदिक)

• समजयत्: won, conquered
• समजयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जि (जये) + सम्

• वसूनि: riches, treasures
• वसूनि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वसु- (प्रातिपदिक)

• महो: great
• महो: कर्म
• Type: Adjective
• Root: महत्- (प्रातिपदिक)

• व्रजान्: cattle-pens; herds
• व्रजान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्रज- (प्रातिपदिक)

• गोमतः: rich in cows
• गोमतः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: गोमत्- (प्रातिपदिक)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• एषः: this (one)
• एषः: कर्तृ (वाक्ये निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: एषद्/एतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक)

• सिषासन्त्: desiring to rule/command
• सिषासन्त्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √शास् (शासने) [इच्छार्थे सन्]

• स्वः: to heaven; in the sky
• स्वः: अधिकरण (गत्यर्थ/स्थानार्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्/स्वः (अव्यय-प्रातिपदिक)

• अप्रतीतः: unopposed; not resisted / not checked
• अप्रतीतः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: अ- + प्रतीत- (√इ/√प्रि?; ‘प्रतीत’ = known/recognized) (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति- (प्रातिपदिक)

• हन्ति: slays
• हन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हन् (हिंसागत्योः)

• अमित्रम्: enemy
• अमित्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमित्र- (प्रातिपदिक)

• अर्कैः: with hymns/verses (praises)
• अर्कैः: करण
• Type: Noun
• Root: अर्क- (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV Bṛhaspati tradition.

Devata: Bṛhaspati.

Chandas: Triṣṭubh.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From desire for resources → opening of waters/light → confident subjugation of rivalry.","listener_experience":"A sense of auspicious expansion, capability, and protected prosperity.","intensity":6}