Mantra 20

Sukta 93

Sanskrit (Devanagari)

अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम्। स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्रे विभुक्रतुम्

IAST Transliteration

arbhakó ná kumārakó’dhí tiṣṭhann aváṃ rátham | sá pakṣan mahiṣáṃ mṛgáṃ pitráe mātŕe vibhúkratum

English Translation (Griffith/Whitney)

Like a mere boy, like a young lad, mounting the swift car, he cooked the buffalo, the wild game, for father and for mother—he of far-reaching purpose.

Translation

Ngài như một đứa trẻ, như một chàng trai trẻ, đứng lên trên cỗ xe lao nhanh; Ngài nấu thịt trâu rừng và thú hoang để dâng cho cha và mẹ—bậc có ý chí và mưu lực vươn xa (vibhu-kratu).

Word by Word

• अर्भकः: a little boy, child
• अर्भकः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्भक (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• कुमारकः: a young boy, lad
• कुमारकः: कर्तृ (अर्भकः इत्यस्य विशेषणवत्/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुमारक (प्रातिपदिक; कुमार + क)

• अधि: upon, on
• अधि: अधिकरण (भावार्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठन्: standing
• तिष्ठन्: कर्तृ (अर्भकः/कुमारकः)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → तिष्ठत् (वर्तमाने कृदन्त)

• नवम्: new
• नवम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म (अधि तिष्ठन्—यम् अधितिष्ठति)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पक्षन्: plucking/tearing off
• पक्षन्: कर्तृ (सः)
• Type: Verb
• Root: पक्ष् (धातु; ‘to pluck/tear off’ इत्यर्थे) → पक्षत् (वर्तमाने कृदन्त)

• महिषम्: buffalo
• महिषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• मृगम्: wild animal, game
• मृगम्: कर्म (महिषम् इत्यस्य समन्वय/विशेषणभावः—‘buffalo as game/animal’)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)

• पित्रे: to/for the father
• पित्रे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• मात्रे: to/for the mother
• मात्रे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• विभुक्रतुम्: of far-reaching/abundant resolve (wide-ranging will)
• विभुक्रतुम्: कर्म/विशेषण (कस्य? सः—‘him’ as object in implied praise/description)
• Type: Adjective
• Root: विभुक्रतु (प्रातिपदिक; विभु + क्रतु)

Attribution

Rishi: RV-derived attribution (source-hymn dependent)

Devata: Indra (implicitly; vibhukratu as Indraic epithet)

Chandas: Anuṣṭubh-like (RV reuse)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From youthful daring to warm fulfillment in feeding and honoring parents.","listener_experience":"Energized readiness to provide; affectionate duty.","intensity":6}