Mantra 4

Sukta 54

Sanskrit (Devanagari)

कालो यज्ञं समैरयद् देवेभ्यो भागमक्षितम्। काले गन्धर्वाप्सरसः काले लोकाः प्रतिष्ठिताः

IAST Transliteration

kāláḥ yajñáṃ sám airayat devébhyo bhāgám ákṣitam | kālé gandharvāpsárasaḥ kālé lokā́ḥ prátiṣṭhitāḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Time set the Sacrifice in ordered motion, an undiminishing portion for the Gods. In Time stand fixed the Gandharvas and Apsarases; in Time the worlds are firmly founded.

Translation

Thời gian khiến tế lễ (yajña) vận hành theo trật tự, thành phần phần không suy giảm dành cho chư thiên. Trong Thời gian, các Gandharva và Apsaras đứng vững; trong Thời gian, các thế giới được đặt nền kiên cố.

Word by Word

• कालः: Time (as a deity)
• कालः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice, ritual
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely (prefix)
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• ऐरयत्: set in motion, impelled
• ऐरयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईर्/इर् (धातु; प्रेरणे/गतौ) + सम्

• देवेभ्यः: to/for the gods
• देवेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• भागम्: share, portion
• भागम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• अक्षितम्: undiminished, imperishable
• अक्षितम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षि (√क्षि ‘क्षय’/‘क्षीणता’; नञ्-पूर्वक) (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• काले: in Time
• काले: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• गन्धर्वाः: Gandharvas
• गन्धर्वाः: कर्तृ/विषय (अस्ति-लुप्त वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)

• अप्सरसः: Apsarases
• अप्सरसः: कर्तृ/विषय (अस्ति-लुप्त वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)

• काले: in Time
• काले: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• लोकाः: worlds, realms
• लोकाः: कर्तृ/विषय (अस्ति-लुप्त वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• प्रतिष्ठिताः: established, set firm
• प्रतिष्ठिताः: क्रिया (अस्ति-लुप्त; ‘स्थिता/स्थिताः’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: प्रति-√स्था (धातु) (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

Attribution

Rishi: Ātharvaṇa (late speculative attribution)

Devata: Kāla (Time)

Chandas: Anuṣṭubh (likely)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From concern about stability → reassurance through cosmic grounding.","listener_experience":"Centeredness, trust in rhythm, reduced anxiety about outcomes.","intensity":3}