Mantra 4

Sukta 42

Sanskrit (Devanagari)

अंहोमुचं वृषभं यज्ञियानां विराजन्तं प्रथममध्वराणाम्। अपां नपातमश्विना हुवे धिय इन्द्रियेण त इन्द्रियं दत्तमोजः

IAST Transliteration

aṃhómúcaṃ vr̥ṣabháṃ yajñíyānāṃ virā́jantaṃ prathamám adhvarā́ṇām | apā́ṃ napā́tam aśvínā huvè dhíya indriyéṇa te indriyáṃ dattám ójaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

The releaser from anguish, the Bull of the worshipful, shining, the first of sacrifices; the Child of the Waters—O Aśvins, him I invoke with prayers. By your vital power grant ye vital power—bestow might.

Translation

Đấng giải thoát khỏi khổ não, Con Bò Đực của những bậc đáng tế tự, rực sáng, bậc đầu tiên của các lễ hiến tế; Hài Nhi của Nước (Apām Napāt) — hỡi đôi Aśvin, ta khẩn thỉnh Ngài bằng lời nguyện (dhī). Nhờ quyền năng sinh lực của các Ngài, xin ban cho ta sinh lực; xin ban sức mạnh (ojas), ban dũng lực.

Word by Word

• अंहोमुचम्: the releaser from distress/sin
• अंहोमुचम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: अंहोमुच् (प्रातिपदिक; अंहस् + मुच् ‘मोचयितृ’)

• वृषभम्: the bull (strong one)
• वृषभम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• यज्ञियानाम्: of the worship-worthy ones
• यज्ञियानाम्: सम्बन्ध (वृषभम् इत्यस्य)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक)

• विराजन्तम्: shining, resplendent
• विराजन्तम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: वि + राज् (धातु) → विराजन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• प्रथमम्: the first
• प्रथमम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• अध्वराणाम्: of the rites/sacrifices
• अध्वराणाम्: सम्बन्ध (प्रथमम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (नपातम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• नपातम्: the offspring/son (descendant)
• नपातम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नपात् (प्रातिपदिक)

• अश्विना: O Aśvins (Divine Twins)
• अश्विना: सम्बोधन
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता) → अश्विना (सम्बोधन/प्रथमा-द्विवचनरूप)

• हुवे: I invoke/call
• हुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हू (धातु)

• धियः: prayers/thoughts
• धियः: कर्म (हुवे इत्यस्य; ‘धियः’ = प्रार्थनाः/धियः)
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक)

• इन्द्रियेण: with (your) power/strength
• इन्द्रियेण: करण
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• ते: of you/your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रियम्: power, vigor
• इन्द्रियम्: कर्म (दत्तम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• दत्तम्: given, bestowed
• दत्तम्: कर्म-विशेषण
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: दा (धातु) → दत्त (भूतकृदन्त; क्त)

• ओजः: vital strength, might
• ओजः: कर्तृ/कर्म (वाक्य-रचनानुसार; ‘इन्द्रियम् दत्तम् ओजः’ इति समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not explicit here)

Devata: Aśvins (primary); also Apāṃ Napāt / distress-releasing power

Chandas: Triṣṭubh-like (requires metrical audit)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From reverent admiration of shining power to a surge of empowerment and strength.","listener_experience":"A felt ‘charging’ of stamina; hope in recovery and functional return.","intensity":7}