Mantra 19

Sukta 1

Sanskrit (Devanagari)

वाचस्पते सौमनसं मनश्च गोष्ठे नो गा जनय योनिषु प्रजाः । इहैव प्राणः सख्ये नो अस्तु तं त्वा परमेष्ठिन् पर्यहमायुषा वर्चसा दधातु

IAST Transliteration

vā́caspate saumanasáṃ mánas ca gōṣṭhé no gā́ janaya yóniṣu prajā́ḥ | iháiva prāṇáḥ sakhyé no astu tám tvā paramēṣṭhín páry ahám ā́yuṣā várcasā dadhātu

English Translation (Griffith/Whitney)

O Lord of Speech, beget for us good-mindedness and mind; in our cattle-stall beget cows, in the wombs beget offspring. Here, even here, let the Breath be ours in fellowship; thee may Paramesthin wholly establish—with life and with splendor—(as) I (recite).

Translation

Hỡi Chúa tể của Lời (Vācaspati), xin làm phát sinh cho chúng con thiện ý (saumanasa) và tâm trí (manas); trong chuồng bò (goṣṭha) của chúng con xin cho sinh ra bò cái; trong các lòng thai (yoni) xin cho sinh ra con cháu. Ngay tại đây, chính tại đây, xin cho Hơi thở (prāṇa) ở cùng chúng con trong tình bằng hữu. Nguyện Paramesthin (Đấng Tối Thượng)—khi ta tụng đọc như vậy—an lập ngươi trọn vẹn bằng thọ mệnh và quang huy.

Word by Word

• वाचस्पते: O Lord of speech
• वाचस्पते: सम्बोधन (address)
• Type: Noun (vocative)
• Root: वाचस्-पति (प्रातिपदिक) < वाच् + पति

• सौमनसम्: goodwill, concord
• सौमनसम्: कर्म (of जनय)
• Type: Noun
• Root: सौमनस (प्रातिपदिक) < सु-मनस्

• मनः: mind
• मनः: कर्म (of जनय)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• गोष्टे: in the cowshed, in the cattle-stall
• गोष्टे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गो-स्थ (प्रातिपदिक) / गोष्ठ (प्रातिपदिक)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• गाः: cows
• गाः: कर्म (of जनय)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• जनय: beget, generate
• जनय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• योनिषु: in the wombs
• योनिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• प्रजाः: offspring, progeny
• प्रजाः: कर्म (of जनय)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• इह: here
• इह: अधिकरण (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इह

• एव: indeed, just
• एव: —
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• प्राणः: breath, life-force
• प्राणः: कर्तृ (of अस्तु)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• सख्ये: in friendship, in alliance
• सख्ये: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सख्य (प्रातिपदिक)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अस्तु: let (it) be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि)

• तम्: that (one), him
• तम्: कर्म (of दधातु)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (of दधातु)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• परमेष्ठिन्: O Highest Lord (Paramesthin)
• परमेष्ठिन्: सम्बोधन (address)
• Type: Noun (vocative)
• Root: परमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)

• परि: around, fully
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: परि

• अहम्: me / I
• अहम्: कर्तृ (implicit with दधातु: ‘may he place … around me’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• आयुषा: with life, with longevity
• आयुषा: करण
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• वर्चसा: with splendor, vigor
• वर्चसा: करण
• Type: Noun
• Root: वर्चस् (प्रातिपदिक)

• दधातु: let (him) place, bestow
• दधातु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे)

Attribution

Rishi: Atharvanic/royal-prosperity tradition

Devata: Vācaspati; Paramesthin (with implicit prosperity powers)

Chandas: Atharvanic mixed; near-Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: vira