Adhyaya 50

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिमालक्षणं नाम ऊनपञ्चाशो ऽध्यायः अथ पञ्चाशोध्यायः देवीप्रतिमालक्षणकथनं भगवानुवाच चण्डी विंशतिबाहुः स्याद्बिभ्रती दक्षिणैः करः शूलासिशक्तिचक्राणि पाशं खेटायुधाभयं

Như vậy, trong Agni Purāṇa, chương bốn mươi chín mang tên “Đặc tướng của tượng (Pratimā-lakṣaṇa)” kết thúc. Nay mở đầu chương năm mươi: trình bày đặc tướng tượng của Nữ Thần. Đức Thế Tôn phán: “Caṇḍī nên được tạc với hai mươi tay; ở các tay phải mang: đinh ba (śūla), kiếm, lao śakti, luân (cakra), thòng lọng (pāśa), khiên, một vũ khí, và ấn vô úy (abhaya).”

Verse 2

डमरुं शक्तिकां वामैर् नागपाशञ्च खेटकं कुठाङ्कुशचापांश् च घण्टाध्वजगदांस् तथा

Ở các tay trái, (Ngài) mang trống ḍamaru và lao śaktikā; lại có thòng lọng rắn (nāga-pāśa) và khiên; cũng vậy mang rìu, móc câu (aṅkuśa) và cung; lại nữa mang chuông, cờ (dhvaja) và chùy (gadā).

Verse 3

आदर्शमुद्गरान् हस्तैश् चण्डी वा दशबाहुका तदधो महिषश्छिन्नमूर्धा पतितमस्तकः

Chandī (nữ thần dữ dội) được tạc với mười tay, trong tay cầm gương (ādarśa) và chùy (mudgara). Dưới chân Ngài là Mahīṣa (quỷ trâu), đầu đã bị chém đứt, chiếc đầu lìa rơi xuống.

Verse 4

चर्म चोत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शस्त्रोद्यतकरः क्रुद्धस्तद्ग्रीवासम्भवः पुमान् शूलहस्तो वमद्रक्तो रक्तस्रङ्मूर्धजेक्षणः

“Carma được nói là tốt nhất (làm áo giáp/che phủ)”—đó là cách đọc trong một bản chép tay có đánh dấu dị bản. (Người ấy) là một nam nhân, phẫn nộ, tay giơ cao cầm vũ khí, phát sinh từ vùng cổ (yết hầu). Tay cầm đinh ba, miệng phun máu, đeo vòng hoa máu, tóc bện rối, mắt dữ tợn.

Verse 5

सिंहेनास्वाद्यमानस्तु पाशबद्धो गले भृशं याम्याङ्घ्य्राक्रान्तसिंहा च सव्याङ्घ्रिर्नीचगासुरे

Kẻ ấy bị sư tử cắn xé, như bị nếm rồi xé toạc; cổ lại bị thòng lọng siết chặt. Tại cõi Diêm Vương, con sư tử bị ghì dưới bàn chân của kẻ hành hình, còn kẻ tội lỗi bị kéo tuột xuống, bị bàn chân trái đè lên, rơi vào miền hạ giới ô uế và thấp kém.

Verse 6

चण्डिकेयं त्रिनेत्रा च सशस्त्रा रिपुमर्दनी नवपद्मात्मके स्थाने पूज्या दुर्गा स्वमूर्तितः

Nữ thần Durgā—đồng nhất với Caṇḍikā—ba mắt, mang binh khí, là bậc nghiền nát kẻ thù, cần được thờ phụng tại vị trí được cấu thành theo đồ hình chín hoa sen (navapadma), đúng theo hình tướng (mūrti) của chính Ngài.

Verse 7

आदौ मध्ये तथेन्द्रादौ नवातत्त्वात्मभिः क्रमात् अष्टादशभुजैका तु दक्षे मुण्डं च खेटकं

Ở phần đầu, phần giữa, và cũng tại vị trí của Indra (tức các chỗ đặt theo phương hướng quy định), Ngài được an trí tuần tự như hiện thân của chín tattva. Một hình tướng có mười tám tay; nơi các tay phải, Ngài cầm một thủ cấp bị chặt và một tấm khiên.

Verse 8

आदर्शतर्जनीचापं ध्वजं डमरुकं तथा पाशं वामे बिभ्रती च शक्तिमुद्गरशूलकं

Ở các tay trái, Ngài mang gương, ngón trỏ (ấn chỉ), cung, cờ, trống ḍamaru, và cả thòng lọng (pāśa); đồng thời Ngài cầm giáo (śakti), chùy (mudgara) và đinh ba (triśūla).

Verse 9

वज्रखड्गाङ्कुशशरान् चक्रन्देवी शलाकया एतैर् एवायुधैर् युक्ता शेषाः षोडशबहुकाः

Nữ thần mang chày sét (vajra), kiếm, móc câu (aṅkuśa), tên, đĩa (cakra), và cả một trượng mảnh như kim (śalākā). Được trang bị chính những vũ khí ấy, các hình tướng còn lại đều là mười sáu tay.

Verse 10

डमरुं तर्जनीं त्यक्त्वा रुद्रचण्डादयो नव रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका

Gác lại ḍamaru (trống tay) và tarjanī (ngón trỏ đe dọa/chỉ), chín hình tướng bắt đầu từ Rudracaṇḍā được thỉnh mời: Rudracaṇḍā, Pracaṇḍā, Caṇḍogrā và Caṇḍanāyikā v.v.

Verse 11

चण्डा चण्दवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका उग्रचण्डा च मध्यस्था रोचनाभारुणासिता

Nàng là Caṇḍā, cũng là Caṇḍavatī; hình tướng dữ dội—Ati-caṇḍikā; Ugra-caṇḍā; đấng an trụ ở trung tâm (làm trụ trì)—Madhyasthā; và đấng rực sáng—Rocanā—đấng mang gánh nặng (Bhāruṇā) và đấng sắc đen (Asitā).

Verse 12

नीला शुक्ला धूम्रिका च पीता श्वेता च सिंहगाः महिषोथ पुमान् शस्त्री तत्कचग्रहमुष्टिकाः

Xanh lam, trắng, xám khói, vàng và trắng nhạt—đó là các loại ‘dáng đi như sư tử’; cũng vậy có loại ‘dáng đi như trâu’, loại nam, loại mang vũ khí, và những loại có đặc tính nắm tóc và đánh bằng nắm đấm.

Verse 13

आलीढा नव दुर्गाः स्युः स्थाप्याः पुत्रादिवृद्धये तथा गौरी च चण्डिकाद्या कुण्ड्यक्षररदाग्निधृक्

Trong tư thế ālīḍhā, chín Durgā nên được an vị để tăng trưởng con trai và các phúc lợi khác; cũng vậy, an vị Gaurī và nhóm bắt đầu từ Caṇḍikā—những thần lực mang các âm tiết (mantra), răng/nanh và lửa (năng lực) trong sự sắp đặt của hố nghi lễ.

Verse 14

सैव रम्भा वने सिद्धाग्निहीना ललिता तथा स्कन्धमूर्धकरा वामे द्वितीये धृतदर्पणा

Chính nàng ấy là Rambhā; trong rừng nàng là Siddhā; (nàng) cũng là Agnihīnā, và cũng là Lalitā. Ở bàn tay trái thứ hai, nàng mang biểu tượng đầu của Skandha, và cầm một chiếc gương.

Verse 15

नवतत्वादिभिरिर्ति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः शालासु नव इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः याम्ये फलाञ्जलिहस्ता सौभाग्या तत्र चोर्ध्विका लक्ष्मीर्याम्यकराम्भोजा वामे श्रीफलसंयुता

Ở tay phải phía nam, nên biểu hiện Saubhāgyā cầm một anjali (chắp tay) đầy trái quả; và ở phía trên đó, nên vẽ Lakṣmī—tay phải như hoa sen hướng về phương nam, tay trái cầm śrī-phala (quả dừa). (Một số bản chép tay có dị bản do ký hiệu của người sao chép)

Verse 16

पुस्ताक्षमालिकाहस्ता वीणाहस्ता सरस्वती कुम्भाब्जहस्ता श्वेताभा मकरोपरि जाह्नवी

Sarasvatī cầm sách và tràng hạt (akṣamālā) trong tay, lại cầm đàn vīṇā. Jāhnavī (sông Gaṅgā) cầm bình nước (kumbha) và hoa sen; thân sắc trắng và ngồi trên makara.

Verse 17

कूर्मगा यमुना कुम्भकरा श्यामा च पूज्यते सवीणस्तुम्बुरुः शुक्लः शूली मात्रग्रतो वृषे

Kūrmagā, Yamunā, Kumbhakarā và cả Śyāmā đều phải được thờ phụng. Tumburu, người mang đàn vīṇā, cũng được thờ; likewise Śukla, Śūlī (bậc cầm đinh ba) và Mātr̥grata—hỡi Đấng mang cờ bò (Śiva).

Verse 18

गौरी चतुर्मुखी ब्राह्मी अक्षमालासुरान्विता कुण्डक्षपात्रिणी वामे हंसगा शाङ्करी सिता

Nàng là Gaurī—bốn mặt, tức Brahmī—mang tràng hạt (akṣamālā) và có các tùy thần hộ vệ. Ở phía trái, nàng cầm bình nước (kumbha) và bát khất thực; cưỡi thiên nga, là Śāṅkarī (năng lực/phối ngẫu của Śaṅkara), và có sắc trắng.

Verse 19

शरचापौ दक्षिणे ऽस्या वामे चक्रं धनुर्वृषे कौमारी शिखिगा रक्ता शक्तिहस्ता द्विबाहुका

Bên phải của nàng là mũi tên và cây cung; bên trái là bánh xe (cakra) và con bò—hỡi Đấng mang cờ bò. Đây là Kaumārī: cưỡi chim công, sắc đỏ, cầm giáo (śakti), và chỉ có hai tay.

Verse 20

चक्रशङ्खधरा सव्ये वामे लक्ष्मीर्गदाब्जधृक् दण्डशङ्खासि गदया वाराहो महिषस्थिता

Bên phải, Ngài cầm bánh xe (cakra) và ốc tù và (śaṅkha); bên trái là Lakṣmī, tay cầm chùy (gadā) và hoa sen. Varāha—hóa thân Lợn Rừng—được tạc với gậy, ốc, kiếm và chùy, đứng trên lưng trâu.

Verse 21

ऐन्द्री वामे वज्रहस्ता सहस्राक्षी तु सिद्धये चामुण्डा कोटराघ्नी स्यान्निर्मांसा तु त्रिलोचना

Bên trái là Aindrī—tay cầm lôi chùy (vajra), nghìn mắt—được thỉnh cầu để thành tựu siddhi. Lại nên có Cāmuṇḍā, kẻ diệt trừ các loài quỷ rỗng ruột, thân không thịt, và có ba mắt.

Verse 22

निर्मांसा अस्थिसारा वा ऊर्ध्वकेशी कृशोदरी द्वीपचर्मधरा वामे कपालं पट्टिशङ्करे

Nàng không thịt, hoặc chỉ còn cốt tủy xương; tóc dựng ngược, thân hình bụng gầy. Khoác da hổ, tay trái cầm bát sọ (kapāla), tay phải cầm búa chiến (paṭṭiśa).

Verse 23

शूलं कर्त्री दक्षणे ऽस्याः शवारूढास्थितभूषणा विनायको नराकारो वृहत्कुक्षिर्गजाननः

Tay phải nàng cầm đinh ba (śūla) và kéo cắt. Được trang sức bằng châu báu, nàng được tạc cưỡi hoặc đứng trên một tử thi. Vināyaka được mô tả thân như người, bụng lớn, và mặt voi.

Verse 24

वृहच्छुण्डो ह्य् उपवीतो मुखं सप्तकलं भवेत् विस्ताराद्दैर्घ्यतचैव शुण्डं षट्त्रिंशदङ्गुलं

Tượng nên có vòi lớn và được trang nghiêm bằng dây thiêng (upavīta); khuôn mặt đo bảy kalā. Chiều dài vòi, theo tỷ lệ với bề ngang của tượng, phải đạt ba mươi sáu aṅgula.

Verse 25

कला द्वादश नाडी तु ग्रीवा सार्धकलोच्छ्रिता षट्त्रिंशदङ्गुलं कण्ठं गुह्यमध्यर्धमङ्गुलं

Mười hai kalā hợp thành một nāḍī. Cổ (grīvā) cao một kalā rưỡi. Họng (kaṇṭha) đo ba mươi sáu aṅgula. Trung điểm của vùng kín (guhya) là nửa aṅgula.

Verse 26

मकरेद्धरि जाह्नवीति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तत्रयकपाठः वामे वज्रमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शङ्खारि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नाभिरूरू द्वादशञ्च जङ्घे पादे तु दक्षिणे स्वदन्तं परशुं वामे लड्डुकञ्चोत्पलं शये

Theo dị bản của một số thủ bản có ký hiệu: “mang makara (cá sấu) và cầm Jāhnavī (sông Gaṅgā).” Những chứng bản khác lại đọc: “ở tay trái là vajra.” Một dị bản có ký hiệu nữa ghi: “cầm ốc tù và (śaṅkha).” Các điểm trang sức/dấu hiệu được chỉ như sau: tại rốn và đùi là mười hai; tại cẳng chân và bàn chân phải. Ở tay phải cầm ngà của chính mình; ở tay trái cầm rìu; và khi nằm, có bánh ngọt viên (laḍḍuka/modaka) cùng hoa sen.

Verse 27

सुमुखी च विडालाक्षी पार्श्वे स्कन्दो मयूरगः स्वामी शाखो विशाखश् च द्विभुजो बालरूपधृक्

Lại có Sumukhī và Viḍālākṣī. Ở bên cạnh là Skanda, cưỡi chim công (mayūra)—cũng được gọi là Svāmī, Śākha và Viśākha—hai tay, mang hình tướng đồng tử.

Verse 28

दक्षे शक्तिः कुक्कुटोथ एकवक्त्रोथ षण्मुखः षड्भुजो वा द्वादशभिर्ग्रामेरण्ये द्विबाहुकः

Bên phải là Śakti, tức ngọn giáo. Có dấu hiệu con gà trống. Có thể một mặt hoặc sáu mặt; có thể sáu tay hoặc mười hai tay; trong cảnh làng quê thì hai tay, và trong chiến trận cũng hai tay.

Verse 29

शक्तीषुपाशनिस्त्रिंशतोत्रदोस्तर्जनीयुतः शक्त्या दाक्षिणहस्तेषु षट्सु वामे करे तथा

Cần tạc vẽ Ngài cầm śakti (lao), các mũi tên, dây thòng lọng (pāśa), lôi chùy (vajra), kiếm và khiên, cùng với ngón trỏ trong ấn chỉ bày. Sáu tay phải đặt các khí giới ấy, và các tay trái cũng tương tự, lại có śakti nữa.

Verse 30

शिखिपिच्छन्धनुः खेटं पताकाभयकुक्कुटे कपालकर्तरीशूलपाशभृद्याम्यसौम्ययोः

Mào lông công, cung, khiên, cờ phướn, ấn Abhaya (cử chỉ ban vô úy) và biểu tượng gà trống; lại thêm sọ, kéo, đinh ba (triśūla) và thòng lọng (pāśa) — đó là những pháp khí/ấn ký được mang trong các dạng phương Nam và dạng hiền hòa (saumya).

Verse 31

गजचर्मभृदूर्ध्वास्यपादा स्यात् रुद्रचर्चिका सैव चाष्टभुजा देवी शिरोडमरुकान्विता

Hãy quán tưởng Rudracarcikā khoác da voi; mặt và bàn chân đều hướng lên trên. Chính Nữ Thần ấy có tám tay, và trên đầu được trang sức bằng một trống ḍamaru.

Verse 32

तेन सा रुद्रचामुण्डा नाटेश्वर्यथ नृत्यती इयमेव महालक्ष्मीरुपविष्टा चतुर्मुखी

Theo cách ấy (trong sự thờ phụng/quán tưởng), Rudra-Cāmuṇḍā—quả thật như Nāṭeśvarī—liền múa. Chính Ngài là Mahālakṣmī, an tọa, bốn mặt.

Verse 33

नृवाजिमहिषेभांश् च खादन्ती च करे स्थितान् दशबाहुस्त्रिनेत्रा च शस्त्रासिडमरुत्रिकं

Ngài được mô tả đang nuốt ăn người, ngựa, trâu và voi, tay giữ lấy chúng; Ngài có mười tay và ba mắt, mang các vũ khí, một thanh kiếm, và một bộ ba trống ḍamaru.

Verse 34

बिभ्रती दक्षिणे हस्ते वामे घण्टां च खेटकं खट्वाङ्गं च त्रिशूलञ्च सिद्धचामुण्डकाह्वया

Được gọi là Siddha-Cāmuṇḍā, Ngài cầm ở tay phải và tay trái một chiếc chuông và một tấm khiên; lại còn mang gậy khaṭvāṅga và cây đinh ba (triśūla).

Verse 35

सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्वसिद्धप्रदायिका एतद्रूपा भवेदन्या पाशाङ्कुशयुतारुणा

Nữ Thần Siddhayogeśvarī là bậc ban phát mọi siddhi (thần thông, thành tựu siêu nhiên). Một hóa thân khác cũng nên mang đúng hình tướng ấy—sắc đỏ hồng, tay cầm pāśa (dây thòng lọng) và aṅkuśa (móc thúc).

Verse 36

भैरवी रूपविद्या तु भुजैर् द्वादशभिर्युता एताः श्मशानजा रौद्रा अम्बाष्टकमिदं स्मृतं

Bhairavī là Vidyā của hình tướng (rūpa), được trang bị mười hai cánh tay. Những hình thái Nữ Thần này phát sinh từ bãi hỏa táng (śmaśāna) và vô cùng dữ dội; đó được ghi nhớ là “Ambāṣṭaka” — Bát Mẫu.

Verse 37

आद्याष्टकमिदमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः क्षमा शिवावृता वृद्धा द्विभुजा विवृतानना दन्तुरा क्षेमकरी स्याद्भूमौ जानुकरा स्थिता

Trong các bản thủ bản có ký hiệu (kha, ga, gha), đoạn này được đọc như thuộc về “ādyāṣṭaka” — nhóm tám vị đầu tiên. Kṣamā (Nữ Thần Nhẫn Nhục) được mô tả: được bao phủ bởi điềm lành, dáng vẻ già nua, hai tay, miệng há và răng lộ rõ; nên quán tưởng Ngài là bậc ban an lành, đứng trên mặt đất, hai tay đặt trên đầu gối.

Verse 38

यक्षिण्यस्तब्धदीर्घाक्षाः शाकिन्यो वक्रदृष्टयः पिङ्गाक्षाः स्युर्महारम्या रूपिण्योप्सरसः सदा

Các Yakṣiṇī thì cứng đờ và có đôi mắt dài; các Śākinī có ánh nhìn cong vẹo, méo lệch. Các Piṅgākṣī được nói là vô cùng mỹ lệ; còn các Rūpiṇī thì luôn mang hình dáng như Apsaras.

Verse 39

साक्षमाली त्रिशूली च नन्दीशो द्वारपालकः महाकालोसिमुण्डी स्याच्छूलखटकवांस् तथा

Sākṣamālī và Triśūlī; Nandīśa làm vị hộ vệ cửa; Mahākāla; và Asi-muṇḍī—những vị này cũng nên được thể hiện là mang śūla (giáo) và gậy khaṭaka (chùy/baton).

Verse 40

कृशो भङ्गी च नृत्यन् वै कुष्माण्डस्थूलखर्ववान् गजगोकर्णवक्त्राद्या वीरभद्रादयो गणाः

Quả thật, các Gaṇa—khởi đầu từ Vīrabhadra—có vô số hình tướng: có kẻ gầy gò; có kẻ thân hình vặn vẹo mà múa; có kẻ bụng phình như quả bí; có kẻ cực kỳ béo lớn; có kẻ lùn thấp; lại có kẻ mặt như voi hay như bò, hoặc tai như tai bò, v.v.

Verse 41

घण्टाकर्णोष्टदशदोः पापरोगं विदारयन् वज्रासिदण्डचक्रेषुमुषलाङ्कुशमुद्गरान्

Ghantakarṇa, với mười tám tay, xé tan tội lỗi và bệnh tật, (tay) cầm kim cang, kiếm, gậy, bánh xe (luân), mũi tên, chùy, móc (ankusha) và búa.

Verse 42

दक्षिणे तर्जनीं खेटं शक्तिं मुण्डञ्च पाशकं चापं घण्टां कुठारञ्च द्वाभ्याञ्चैव त्रिशूलकं घण्टामालाकुलो देवो विस्फोटकविमर्दनः

Bên phải (các tay) có ngón trỏ trong ấn chỉ thị, khiên, giáo, thủ cấp bị chặt, dây thòng lọng, cung, chuông và rìu; và với hai tay thì cầm đinh ba. Vị thần, được trang sức bằng tràng chuông, là đấng chế ngự visphoṭaka (chứng bệnh da phồng rộp/ban phát).