Adhyaya 44

Verse 1

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये शान्त्यादिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशो ऽध्यायः वासुदेवादिप्रतिमालक्षणविधिः भगवानुवाच वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां

Như vậy, trong Agni Mahāpurāṇa, chương bốn mươi ba mang tên “Mô tả các nghi lễ an tức và những đề mục liên quan” đã kết thúc. Nay bắt đầu chương bốn mươi bốn: “Quy trình về các đặc trưng tạo tượng của Vāsudeva và các (Vyūha) khác.” Đức Thế Tôn phán: “Ta sẽ nói cho ngươi các dấu hiệu định danh của tượng Vāsudeva và các vị còn lại. (Tượng) nên đặt ở phía bắc ngôi đền—hoặc quay mặt về hướng đông, hoặc xoay mặt về hướng bắc.”

Verse 2

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके

Sau khi an vị, lễ bái và dâng bali (vật hiến tế theo nghi thức), người thợ khắc tượng phải lấy phiến đá dùng để chỉ điểm trung tâm rồi chia thành chín phần; tại phần thứ chín (phần chia thứ chín) thì ấn định/đánh dấu dấu hiệu trung tâm.

Verse 3

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते

Trên phiến đá đo lường, một phần chia được tạo bởi các vết dấu của sūrpa (cái nia/sàng) được gọi là ‘svāṅgula’ (bề ngang ngón tay của chính mình). Độ đo hai aṅgula được gọi là ‘golaka’; chính nó cũng được gọi là ‘kālanetra’.

Verse 4

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत् भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च

Chia một đơn vị đo thành ba phần, rồi xác định phần dành cho gót chân; cũng vậy, một đơn vị (được ấn định) cho đầu gối, và một đơn vị nữa cho cổ.

Verse 5

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा

Vương miện (mukuṭa) phải đo một tāla; khuôn mặt, theo cùng thước ấy, cũng một tāla. Cổ là một tāla, và vùng trái tim (ngực) cũng vậy, một tāla.

Verse 6

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा तालद्वयेन जङ्घा स्यात् सूत्राणि शृणु साम्प्रतं

Khoảng cách từ rốn đến vùng sinh dục là một tāla; đùi là hai tāla; và cẳng chân (phần chân dưới) là hai tāla. Nay hãy lắng nghe các sūtra, tức các quy chuẩn đo lường.

Verse 7

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं

Hãy đặt hai dây đo (sūtra) ở bàn chân; cũng vậy, đặt một cặp khác ở giữa bắp chân. Hãy đặt hai dây ở đầu gối; cũng vậy, đặt một cặp khác ở giữa đùi.

Verse 8

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा

Cũng vậy, hãy làm một dấu/đặt một sūtra khác tại vùng sinh dục; và cũng vậy đặt một dây ở thắt lưng. Để việc thắt đai mekhalā được đúng phép, hãy làm một dấu/đặt thêm tại rốn nữa.

Verse 9

हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं

Cũng vậy, hãy thực hiện tại vùng tim; ở cổ họng đặt một cặp sūtra. Lại đặt/đánh dấu ở trán; và cũng vậy ở đỉnh đầu.

Verse 10

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव

Bậc minh triết nên đặt một sūtra duy nhất trên mũ miện (đỉnh đầu). Phía trên đó, phải đặt bảy sūtra nữa, hỡi Đấng Sinh từ Hoa Sen (Brahmā).

Verse 11

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट् सूत्राणि प्रदापयेत् मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत्

Cứ mỗi khoảng ba khuỷu tay (ba sải), nên đặt các sợi dây của bình; nhưng bỏ sợi dây ở giữa, chỉ dâng các sợi dây mà thôi.

Verse 12

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ

Trán, mũi và khuôn mặt mỗi phần đều phải làm theo kích thước bốn aṅgula; còn cổ và tai cũng phải làm dài bốn aṅgula.

Verse 13

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम्

Hàm (hanū) phải làm rộng hai aṅgula; cằm (cibuka) cũng vậy, rộng hai aṅgula. Trán (lalāṭa) được dạy là rộng tám aṅgula.

Verse 14

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः

Lại nữa, hai thái dương (śaṅkha) phải làm hai aṅgula, có đường cong thích hợp (avalaka). Khoảng cách giữa tai và mắt được tuyên bố là bốn aṅgula.

Verse 15

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम्

Tai được nói là rộng hai aṅgula. Theo dây đo đặt ngang bằng với lông mày, lỗ tai (khẩu thính) được nêu là ở điểm giữa giữa tai và khóe mắt ngoài.

Verse 16

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम् चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम्

Phần tai đã xỏ nên đo 6 aṅgula, còn phần chưa xỏ là 4 aṅgula. Khi xỏ phải canh cho thẳng đều với cằm; hoặc có thể để không xỏ, khi ấy phần ấy nên là 6 aṅgula.

Verse 17

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः

Cũng vậy, nên tạo bình đựng hương, món trang sức dạng xoáy/vòng (āvarta), và cả hình śaṣkulī. Môi dưới làm 2 aṅgula, còn môi trên bằng một nửa của số ấy.

Verse 18

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम् आयामेन तु वैपुल्यात् सार्धमङ्गुलमुच्यते

Mắt làm nửa aṅgula; còn khuôn mặt thì bốn aṅgula. Theo chiều dài và chiều rộng, được nói là một rưỡi aṅgula.

Verse 19

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम्

Vì vậy, khi miệng được biểu hiện khép, hãy giữ đúng như thế; còn khi miệng được vẽ mở, độ mở được quy định là 3 aṅgula. Độ nhô của sống mũi (nāsā-vaṃśa) tại gốc được xem là 1 aṅgula.

Verse 20

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः मुकुटोपरि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तथा गोजी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः

Ở phía trước, độ nhô được nói là 2 aṅgula, giống nụ/đầu búp hoa karavīra (trúc đào). (Một dị bản bản thảo ghi thêm: “ở trên mũ miện”; dị bản khác có “gojī”.) Khoảng cách giữa hai mắt nên làm 4 aṅgula.

Verse 21

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका

Góc mắt (khóe mắt) phải đo hai aṅgula, và khoảng cách giữa hai khóe cũng hai aṅgula. Tārā (mống mắt) bằng một phần ba của mắt, còn dṛk-tārā (đồng tử) bằng một phần năm của tārā.

Verse 22

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते

Bề rộng của mắt được quy định là ba aṅgula; droṇī (khuôn/ổ mắt, thước đo lòng mắt) được xem là một aṅgula rưỡi. Đường cong của hai lông mày phải cùng kích thước ấy, và hai lông mày cũng phải đều và đối xứng.

Verse 23

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम् षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम्

Khoảng giữa hai lông mày phải làm hai aṅgula; chiều dài mỗi lông mày là bốn aṅgula. Chu vi vòng quanh đầu (veṣṭana) phải là ba mươi sáu aṅgula.

Verse 24

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत् पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः

Đối với các tượng (mūrti) của Keśava và các hình tướng khác (bắt đầu từ Keśava), số đo quấn vòng (veṣṭana) là ba mươi hai. Nhưng đối với hình tướng năm mắt, có cổ đặt thấp (adho-grīvā), số đo quấn vòng lại được định theo bề rộng (vistāra).

Verse 25

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत्

Phần phía trên phải làm gấp ba; và bề rộng của nó lại là tám aṅgula. Cổ phải có chiều dài ba đơn vị, và khoảng từ cổ đến ngực được đặt cho tương ứng theo đó.

Verse 26

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ

Vai phải làm dài tám aṅgula (bề ngang ngón tay). Cánh tay trên (bāhu) được xem là cát tường khi làm theo chuẩn ba kalā và một vaṁśa. Cánh tay được ghi nhớ dài bảy netra, còn cẳng tay (prabāhu) dài mười sáu aṅgula.

Verse 27

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव

Cánh tay (bāhu) khi dang hết cỡ đo ba kalā; cẳng tay (prabāhu) cũng cùng một mức ấy. Phía trên “trụ tay” (bāhu-daṇḍa, tức phần cánh tay trên), chu vi (pariṇāha) cần hiểu là chín kalā.

Verse 28

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव

Hỡi Đấng sinh từ hoa sen (Brahmā), số đo ở phần giữa là mười bảy aṅgula; phía trên khuỷu tay là mười sáu. Chu vi (nāha) của vùng khuỷu tay được nói là gấp ba (so với chuẩn đã nêu).

Verse 29

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते

Nāha (chu vi/số đo vòng) ở giữa cẳng tay (prabāhu) được nói là mười sáu aṅgula. Ở phần trước của bàn tay, tức agra-hasta, chu vi được nói là mười hai aṅgula.

Verse 30

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम् दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता

Về bề ngang, lòng bàn tay (karatala) được tuyên định là sáu aṅgula. Về bề dài, phải làm bảy aṅgula; và số đo ở phần giữa được xem là năm aṅgula.

Verse 31

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ

Ngón trỏ và ngón áp út phải làm ngắn hơn kích thước ấy nửa aṅgula; còn ngón út và ngón cái phải làm theo chuẩn bốn aṅgula.

Verse 32

भ्रूदैर्घ्याच्चतुरङ्गुला इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते

“Bốn aṅgula tính từ độ dài lông mày”—đó là cách đọc trong bản sách có ghi dấu (dị bản). Ngón cái phải làm có hai đốt, các ngón còn lại có ba đốt. Với mọi ngón, kích thước móng được quy định bằng nửa một đốt.

Verse 33

वक्षसो यत् प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः

Tỷ lệ đo được của ngực thế nào thì bụng cũng phải theo đúng tỷ lệ ấy. Rốn có độ rộng một aṅgula, và cũng phải được đo theo phương pháp định chuẩn (vedha).

Verse 34

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः

Tiếp đó, khoảng cách ở vùng sinh thực phải làm theo đúng chuẩn—dài một tāla; và tại trung điểm của rốn, số đo vòng (prīṇāha) được ấn định là bốn mươi hai aṅgula.

Verse 35

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः चिवुकौ यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत्

Khoảng cách giữa hai bầu ngực phải làm đúng tỷ lệ, bằng một tāla. Hai chỗ nhô (civuka) có kích thước một yava; và đĩa tròn (maṇḍala) phải có cỡ hai pada.

Verse 36

चतुःषष्ट्यङ्गुलं कार्यं वेष्टनं वक्षसःस्फुटम् चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम्

Dải quấn (băng/kiểu sắp y phục) ngang qua phần ngực rộng phải làm dài sáu mươi bốn aṅgula. Và lớp quấn phía dưới bên dưới đó được mô tả là “bốn mặt” (tức sắp xếp thành bốn nếp/bốn phía).

Verse 37

परिणाहस् तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः

Chu vi ở thắt lưng (parināha) phải là bốn mươi bốn aṅgula; và bề rộng tại gốc đùi được tuyên bố là mười hai aṅgula.

Verse 38

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात् विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः

Vì vậy, phần giữa nên hơi cao hơn, rồi theo thứ tự mà thấp dần. Bề rộng phải là tám aṅgula, và chu vi tại đầu gối phải gấp ba lần bề rộng ấy.

Verse 39

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात्

Ở giữa cẳng chân (jaṅghā), bề rộng được nêu là bảy aṅgula. Chu vi của nó gấp ba lần bề rộng ấy; và bề rộng tại phần đầu trước/đầu trên của ống chân (jaṅghā-agra) là năm aṅgula.

Verse 40

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च

Chu vi của phần ấy là gấp ba. Hai bàn chân theo chuẩn tāla. Bàn chân nhô ra phía trước so với trục dọc phải vươn đúng bốn aṅgula.

Verse 41

गुल्फात् पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम् त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः

Từ mắt cá chân (gulpha) trở đi, phải làm theo chuẩn đo lường là bốn aṅgula (bề ngang ngón tay). Hai bàn chân khi dang rộng được nói là có bề ngang ba kala; và vùng kín (guhyaka) được ghi nhớ là ba aṅgula.

Verse 42

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत् प्रदेशिनी अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु

Kích thước vùng rốn là năm aṅgula. Ngón trỏ (pradeśinī) dài đúng như chuẩn đã nêu. Các ngón còn lại, theo thứ tự, mỗi ngón lần lượt ngắn hơn một lượng rất nhỏ: giảm đi một phần tám của một phần tám phần.

Verse 43

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा

Độ nhô (chiều cao) của ngón cái được nêu là một aṅgula và một phần tư (1¼). Móng ngón cái cũng phải làm bằng một aṅgula trừ đi một yava (đơn vị hạt lúa mạch).

Verse 44

चूचुकौ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्धाङ्गुलं तथान्यासां क्रमान् न्यूनं तु कारयेत् अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम्

“Hai núm vú”—đó là cách đọc trong bản văn sách có đánh dấu. Đối với các đặc điểm còn lại, nên làm lần lượt nhỏ hơn, mỗi bước giảm nửa aṅgula. Hai tinh hoàn phải làm hai aṅgula, còn dương vật bốn aṅgula.

Verse 45

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम् षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ

Về chu vi, đầu bao quy đầu (koṣāgra) phải làm bốn aṅgula; còn hai tinh hoàn (vṛṣaṇau) được tuyên bố có chu vi sáu aṅgula.

Verse 46

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम् अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम्

Tượng thờ nên được trang sức phong phú bằng các đồ trang sức—đó là đặc tướng tổng quát được nêu ở đây. Cũng theo đúng cách ấy, cần sắp đặt phương hướng cho thích hợp, sau khi quan sát các dấu hiệu đặc trưng như vẫn thấy trong thế gian.

Verse 47

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात् पद्ममेव च वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात्

Tay phải cầm bánh xe (cakra); phía dưới là hoa sen. Tay trái cầm ốc tù và (śaṅkha); phía dưới là chùy (gadā)—đó là những dấu hiệu nhận biết của Vāsudeva.

Verse 48

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ तथा

Śrī và Puṣṭi cũng nên được tạc thành tượng, tay cầm hoa sen và đàn vīṇā; chiều cao của các vị chỉ nên bằng một “độ đo bắp đùi”. Cũng vậy, các Vidyādhara nên được làm với vòng hoa trên tay.

Verse 49

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत्

Hai hình tượng ấy nên được đặt trong vòng hào quang (prabhāmaṇḍala); hào quang cần trang sức bằng các họa tiết như voi v.v. Bệ đặt chân (pādapīṭha) thì nên giống hoa sen. Như vậy, khi tạo tượng phải thực hành theo cách này.