Adhyaya 330

Chương này, Đức Agni hệ thống hóa Chhandas-śāstra bằng cách định nghĩa các “jāti” (loại nhịp) theo số mātrā, quy tắc lược âm tiết và logic mô thức gaṇa. Mở đầu nêu phân loại các thể—Utkr̥ti và các dạng phát sinh—rồi làm rõ các tên gọi đồng nghĩa giữa các truyền thống (như Atyaṣṭi cũng gọi là Aṣṭi). Ngài phân biệt khuynh hướng laukika và ārṣa, nối cách dùng cổ điển với nguyên tắc đo lường Veda, rồi chuyển sang cốt lõi kỹ thuật: cấu trúc pāda và các gaṇa như những “khối xây” phổ quát. Phần trọng tâm đi sâu vào họ Āryā dựa trên mātrā—gaṇa đặc trưng, ràng buộc pāda lẻ/chẵn và các biến thể có tên vipulā, capalā, mahācapalā, kèm thuật ngữ gắn với diễn xướng như gīti/upagīti/udgīti. Tiếp đó là Vaitālīya và sơ đồ gopucchandas mười loại, rồi các phương pháp “vṛtti” (prācyavṛtti/udīcyavṛtti) cùng những mẫu có tên cāru-hāsinī, cāntikā, citrā, upacitrā. Kết chương trình bày nguyên tắc ghi nhớ và mã hóa (ví dụ “gu” chỉ một guru) để bảo tồn và tính toán các thể nhịp, thể hiện sự tổng hợp giữa truyền thừa thiêng liêng và tính chính xác kỹ thuật của Purāṇa.